Mijn naam is Jos Blank. Ik ben wetenschappelijk directeur
van IPSE studies. Dat is een instituut dat zich bezighoudt
met onderzoek naar de doelmatigheid en productiviteit
van de publieke dienstverlening in Nederland.
Voorheen werkte ik ook nog aan de TU-Delft en was ik als bijzonder hoogleraar
verbonden aan de Erasmus Universiteit. Bezuinigingen zijn ondergewaardeerd.
Als er bezuinigingen komen, dan heeft men daar altijd bezwaren tegen,
dan zie men daar altijd in een soort afbraak
van de publieke dienstverlening in Nederland.
Dat is denk ik ten onrechte. Die bezuinigingen zijn sowieso
noodzakelijk om het financiële huishoudboekje van de overheid
op orde te houden, maar zeker ook met het oog
op de krappe arbeidsmarkt die we nu hebben,
de overheid of de publieke dienstverlening absorbeert eigenlijk heel veel mensen
van van de arbeidsmarkt. En het laatste niet-onbelangrijke is
dat ik denk dat de publieke dienstverlening
in Nederland inmiddels een beetje een dik jongetje geworden is
met de nodige gezondheidsproblemen en dat het om die reden
ook niet zo gek is als we eens even goed bij de publieke dienstverlening
stilstaan. Daar is even goed op reflecteren en kijken hoe we dat eigenlijk
beter kunnen organiseren tegen minder geld.
En geld wordt overgewaardeerd. We zien heel vaak
in de publieke dienstverlening dat als er ergens een probleem is,
en of dat nou gaat over wachtlijsten of de dalende kwaliteit
of de toenemende onveiligheid of wat dan ook,
dat men altijd direct begint met van: "Er moeten extra geld op tafel
komen", terwijl er eigenlijk, en dat blijkt uit al die rapporten
van ons, heel veel ondoelmatigheden in die organisaties zitten.
Dus eigenlijk door verbetering van van de doelmatigheid,
en dan moet je denken aan verbetering van het personeelsbeleid
of de inkoop dat soort zaken, dat je die ruimte zelf heb.
En wat eigenlijk nog de leukste uitkomst van onze onderzoeken vaak is,
is dat je ziet dat door verbetering van de doelmatigheid
ook de kwaliteit van de dienstverlening verbetert.
Marktwerking is wat mij betreft ondergewaardeerd.
De laatste tijd is er veel kritiek op de marktwerking
die tien, twintig jaar geleden is ingevoerd
in verschillende sectoren. Nou ja, de marktwerking heeft
denk ik nooit echt een kans gekregen, omdat de voorwaarde
om een goeie markt te hebben, dat daar nooit echt aan voldaan is.
De overheid heeft bijvoorbeeld in de zorg nog heel veel gereguleerd
ook in het toezicht is men het tekort geschoten, hè.
Op het moment dat door die fusies eigenlijk machtsconcentraties ontstonden,
had de toezichthouder moet moeten ingrijpen.
Dat is niet gebeurd. En die zeg maar dubbelhartige houding,
dat zie je bijvoorbeeld ook in het openbaar vervoer.
Er is nu nog een discussie over de Nederlandse Spoorwegen.
Daar gaat het ook niet lekker mee en dan krijgt ook de marktwerking
weer de schuld, terwijl eigenlijk de NS nog steeds een monopolie heeft
op het spoor en wat dus door de overheid
in stand wordt wordt gehouden. Maatwerk vind ik
een overgewaardeerd begrip. Maatwerk leidt
tot hele complexe regelgeving. En die complexe regelgeving, ten eerste
is het maar zeer de vraag of dat of je het zo voor elkaar krijgt
dat het inderdaad maatwerk is. En in de tweede plaats
leidt de complexe regelgeving tot heel veel administratieve lasten,
maar ook tot heel veel, zeg maar verwarring
en verschillende interpretaties. Dus uiteindelijk het doel
wat je daarmee denkt te bereiken, dat realiseer je niet.
Het probleem bij maatwerk is ook dat het tot extra kosten leidt
en daardoor ook de doelmatigheid op een negatieve manier beïnvloedt.
De menselijke maat is wat mij betreft ondergewaardeerd.
We hebben de afgelopen twintig, dertig jaar in Nederland
een enorme schaalvergroting gehad. Dat betekent dat gebruikers
van publieke voorzieningen zich in die grote organisaties
vaak niet gekend voelen, zich gereduceerd voelen tot een nummer.
Nou, dat is denk ik een groot probleem wat al vaker geadresseerd is,
maar wat eigenlijk door het beleid genegeerd wordt,
want die schaalvergroting die heeft zich in de loop
der jaren alleen maar verder voortgezet en dit probleem
is alleen maar groter geworden. Hè, dus het probleem wordt wel gezien,
van die menselijke maat, maar dan wordt er vervolgens niets mee
gedaan.