Zit het allemaal een beetje recht? Moet er nog iets aangepast worden?
Moet er een jasje dicht, denk het niet he? Open is volgens mij beter hier.
Mijn naam is Wimar Bolhuis, ik ben directeur van TNO Vector,
het centrum voor maatschappelijke innovatie en strategie.
Ik heb in het verleden gewerkt in de ambtenarij in de politiek
en in de wetenschap. Ik heb een achtergrond in de economie
en de bestuurskunde en met TNO vector willen
wij richting geven en ook snelheid geven aan de grote maatschappelijke transities
van deze tijd. Interbestuurlijke samenwerking
is wat mij betreft ondergewaardeerd en dat komt
omdat grote maatschappelijke transities die moeten ook
op een bepaalde manier geregisseerd worden.
En dat betekent dat zowel op het nationaal niveau
als op het lokaal niveau, dat overheden zich op dezelfde manier moeten gedragen.
Dus je moet een bepaalde coördinatie met elkaar hebben, hè,
die moeten beleid hebben, wetgeving hebben wat op elkaar aansluit
en wat partijen in de economie en de samenleving dezelf de kant opduwt.
Je ziet nu toch wel geregeld dat dan nationale en lokale wetgeving,
dat dat eigenlijk tegengesteld is. Dat hindert een een transitie.
Of dat bepaalde wetgeving lokaal bijvoorbeeld echt verouderd is
ten opzichte van de nationale wetgeving. Dat houdt ook transities tegen.
Bijvoorbeeld een gebied van waterstof, hè, dat je dan zegt van:
nationaal zeg je dan met elkaar, van, je wilt allerlei waterstof,
groene waterstof gaan bouwen en vervolgens zie je dan lokaal
dat er veiligheidseisen zijn, waardoor dat dan niet kan.
Hè! Dus dat werkt dan heel duidelijk tegen elkaar,
en daar kom je dan pas achter, eigenlijk op het moment
dat je aan het werk bent. Dat zie je natuurlijk heel veel terug.
Dus die interbestuurlijke samenwerking, dat afstemmen met elkaar,
eigenlijk beleidscoördinatie om te zorgen dat transities de goede kant op gaan,
op de verschillende niveaus, dat is heel, heel erg belangrijk,
dus vandaar dat interbestuurlijke samenwerking
ondergewaardeerd is. Nederland als transitie land is
wat mij betreft nog overgewaardeerd als je een
succesvolle transitie wil maken, is het heel belangrijk
dat je een gemeenschappelijk beeld hebt waar je samen heen wilt.
Hoe ziet die stip op de horizon eruit? Dat geeft richting en al je activiteiten
vervolgens binnen je land. In Nederland vinden we het heel lastig
om zo'n stip neer te zetten, wat gewoon leidt
tot een vertraging van transities. We vinden het wel, dat is goed,
mooi om na te denken over nieuwe structuren,
nieuwe economische productie en dat is belangrijk natuurlijk,
maar we vinden het wel lastig om te bepalen:
wat zijn dan oude structuren waarmee we moeten stoppen
door de transitie. Dus de vraag: wat voor industrie
willen we eigenlijk hebben in Nederland? Wat voor landbouw
willen we eigenlijk hebben in Nederland? Wat voor distributie, logistiek
willen we eigenlijk hebben in Nederland? En je merkt dat wij het lastig vinden
om te zeggen: dit moeten we gaan afbouwen terwijl dat wel heel nodig is
om een ja, een transitieland te zijn. De Rijksoverheid
is wat mij betreft overgewaardeerd. Dat heeft ermee te maken
dat grote maatschappelijke vraagstukken, grote transities,
dat zijn hele brede vraagstukken die je integraal moet bekijken.
En de overheid, de Rijksoverheid is eigenlijk vanzelf
in een soort van silo's of eigen beleidsterreinen opgedeeld.
Dat maakt het heel lastig om integraal naar
die uitdagingen te kijken en je merkt dat meer
in lokale gemeenschappen, in lokale ecosystemen,
daar is het toch makkelijker om ja, die blikken wel bij elkaar te brengen.
Dus ik denk dat we eigenlijk daar meer waardering voor zouden moeten.
A.I. is wat mij betreft overgewaardeerd en dat klink natuurlijk een beetje
gek uit mijn mond, maar ik zal het uitleggen:
de technologie is fantastisch en gaat het hele mooie dingen
voor de economie, voor de samenleving betekenen, maar betekent
dat je ook heel goed moet nadenken over hoe je A.I.
in gaat zetten. Dus wat voor governance hoort daarbij?
Wat voor regelgeving hoort daarbij? En hoe zorgen we dat het beste uit halen
en dat we de negatieve kanten zoveel mogelijk beperken?
Dus die meer methodologische kant, de governance kant, de juridische kant
en ook hoe bed je het in organisaties in. Die zou eigenlijk
nog veel meer aandacht moeten krijgen dan A.I. in het algemeen.
Dus vandaar zeg ik A.I. is overgewaardeerd.
Polderen is in mijn ogen overgewaardeerd en dat komt omdat polderen op zichzelf
natuurlijk goed is voor consensus, voor draagvlak,
voor gezamenlijk bepalen: waar gaan we heen?
Alleen, het is heel belangrijk in transities
dat je niet alleen oude structuren verandert,
maar ook dat je nieuwe structuur opbouwt, nieuwe productieprocessen.
En dat betekent dat aan tafel ook de nieuwe partijen moeten zitten,
omdat er ook nieuwe perspectieven zijn, ook nieuwe technologieën nodig zijn.
En de verandering moet ook aan tafel zitten.
En vanuit TNO kunnen we ook bijdragen om die nieuwe partijen,
die nieuwe uitdagen zoals je ze zou willen noemen,
om die aan tafel te brengen, zodat je eigenlijk poldert met ja,
een breder gezelschap aan partijen, wat je nodig hebt
om transitie te bereiken. De transformatieve overheid
is in mijn ogen ondergewaardeerd en dat komt omdat
als je grote transities wil maken, dan moet de rol
van de overheid ook veranderen. Hè, de overheid moet bijvoorbeeld nieuwe,
nieuw beleid gaan maken, nieuwe governance structuren gaan maken,
moet ook nieuwe partijen met elkaar in verbinding brengen
en aan tafel gaan zetten. En dat betekent een andere rol
van de overheid. Dat betekent ook een ... dat is namelijk
meer dan alleen faciliteren, maar je hebt ook en bepaalde regierol.
En dat betekent ook dat ook de ambtelijke staff
die werkt bij de overheid, dat die ook een andere rol moet pakken.
En het idee: om transitie succesvol te behalen
moet eigenlijk ook de overheid veranderen, zowel in haar denken als in haar doen,
daar is nu eigenlijk te weinig aandacht voor.