Als ik het nou maar netjes naar achter doe, dan zit het toch nog misschien
wel redelijk netjes. Ik ben Jet Bussemaker.
I k ben voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid
en Samenleving en hoogleraar bij de Universiteit Leiden
en ik ben eerder onder andere minister van OCW geweest
en staatssecretaris van VWS. Ja, ik vind dat het thema
interbestuurlijke samenwerking ondergewaardeerd is.
We beseffen wel dat het belangrijk is in de wereld van zorg en welzijn.
We zien dat systemen soms landelijk, soms lokaal worden aangestuurd
maar om daar echt werk van te maken is nog veel meer nodig dan we nu doen.
We hebben integrale zorgakkoorden waar gemeenten en zorgverzekeraars
samen moeten werken, maar interbestuurlijke samenwerking
gaat eigenlijk nog veel verder. Gaat om gezamenlijke cultuur
een gezamenlijke taal ontwikkelen, elkaar iets gunnen,
solidair zijn in de afspraken die je maakt,
en daar is nog heel veel werk te doen. Ja, het thema multiprobleemgezinnen
is ondergewaardeerd maar ik zeg erbij, ik vind het woord
multiprobleemgezinnen heel ingewikkeld en ook onwenselijk
omdat het net lijkt alsof die gezinnen zo ontzettend veel problemen hebben,
terwijl die ook ontstaan omdat wij het allemaal
heel erg ingewikkeld hebben gemaakt. Vaak pas problemen oppakken
als het te laat is, als het een zorgprobleem is,
is een beetje hè end of pipeline oplossingen,
terwijl we veel eerder zouden moeten beginnen
en ook integraler. Niet alleen een jeugd probleem
of een opvoeding, probleem of een schuldenprobleem
maar nadenken wat mensen nodig hebben om een volgende stap
in hun leven te te zetten, om veerkrachtig te zijn,
en dan heb je vaak veel meer aan welzijn of een klein steuntje in de rug
dan aan heel veel medische oplossingen. Ik vind dat
brede welvaart ondergewaardeerd wordt omdat het niet
voldoende gewaardeerd kan worden. Het is heel mooi
dat we deze beweging inzetten en beseffen dat welvaart
veel en veel meer is dan alleen een bruto nationaal product
en inkomen. Het gaat over onderwijs, gaat over gezondheid,
gaat over welbevinden en duurzaamheid. Ik heb zelf ervaren
als minister van onderwijs indertijd dat investeringen in onderwijs
niet in rekenmodellen pasten, want ze leverden niet op korte termijn
economische productiviteit op, terwijl we weten
dat het op lange termijn super belangrijk kan zijn
voor de samenleving en voor burgers individueel.
Ja, zo is het eigenlijk ook met gezondheid,
dus brede welvaart, dat is iets
om aan te blijven werken. Leefstijl beïnvloeding
wordt overgewaardeerd omdat we verwachten dat we gezondheidswinst kunnen boeken
door iedereen individueel de leefstijl te laten
veranderen, dus minder roken, minder drinken zonder een weten,
terwijl dat vaak veel moeilijker is dan gezegd.
Hè, weten is nog geen doen. Maar ook omdat het afhangt van de omgeving
waarin je zit, of je sociale netwerken hebt,
of je schulden hebt, of je in een fijne omgeving woont.
Dus kortom we maken eigenlijk iets wat een publiek goed is, gezondheid,
heel erg tot een individueel gedragsprobleem
en dat gaat het niet oplossen. Ja, de zorgprofessional
wordt ondergewaardeerd. Zonder professionals geen zorg.
We verwachten heel veel van zorgprofessionals
en tegelijkertijd lijken we ze wel niet te vertrouwen,
want velen zijn 40 procent van hun werktijd bezig
met allerlei verantwoordingseisen te vervullen.
Voor de zorg transitie is het nodig dat we zorgprofessionals vertrouwen,
maar ook dat ze samen meer met elkaar optrekken,
bijvoorbeeld de huisarts en de wijkverpleegkundige
samen met de maatschappelijk werker, maar ook de zorgprofessional
met de informele zorgverlener die eigenlijk als een team om de patiënt
of de burger kunnen gaan staan en op die manier
eigenlijk de best denkbare kwaliteit van leven en van zorg kunnen geven.
Informele zorg wordt ondergewaardeerd informele zorg
is een ontzettend belangrijk onderdeel van sociaal contact,
van liefhebben, van zorgen voor iemand die je dierbaar is.
En nu hanteren we het vaak, vooral als iets wat nodig is,
als de professionele zorg even tekortschiet
maar het is van betekenis in zichzelf en gelukkig wordt
dat ook wel steeds vaker gezien. Maar er is ook nog heel veel nodig
en mogelijk om die informele zorg beter tot zijn recht te laten komen,
bijvoorbeeld door meer ruimte in kwaliteitskaders te bieden
om meer ruimte te geven aan informele zorgverleners
als hun dierbare van huis naar een ziekenhuis
of een verpleeghuis gaat, waar dan opeens heel veel dingen
niet meer mogen, die thuis wel mogen. Maar ik zie dat het debat
daarover zich ontwikkelt en daar ben ik blij mee.
Maar laten we het vooral zien als onderdeel van kwaliteit van leven.
Ja, de participatiesamenleving is overgewaardeerd.
Toen die ooit in de troonrede kwam, en ik zeg maar eerlijk,
ik was toen minister, was de bedoeling om te zeggen
dat de overheid niet meer alles kon en zou doen,
maar dat burgers ook meer zelf ter hand zouden nemen.
Dat ging alleen samen met decentralisaties met een bezuinigingsopdracht
en daarmee is de participatiesamenleving voor velen synoniem geworden
met bezuinigen. Ondertussen zie ik dat we nog steeds wel
op een andere manier moeten participeren en dat mensen ook andere taal,
andere initiatieven ontwikkelen. Denk aan zorgcorporaties, wijkklinieken
herstelacademies, ouderinitiatieven... Maar anders dan indertijd zijn
dat voorbeelden van initiatieven die van onderop ontwikkeld worden.
Zelfredzaamheid wordt heel erg overgewaardeerd
omdat we denken dat als mensen zelfredzaam zijn,
zoals we dat in wet- en regelgeving hebben vastgelegd,
dat de overheid of de professionals de handen van iemand af kunnen trekken.
Maar wat er dan heel vaak gebeurd, is dat mensen weer terugvallen
omdat het is gericht op korte termijn, herstel
en in plaats van die korte termijn herstel, zeggen
wij zou je eigenlijk uit moeten gaan van veel meer langer termijn veerkracht
en in plaats van zelfredzaamheid zou je het dan moeten hebben
over bloei, bloei voor iedereen om verder te kunnen komen in het leven.