In 2022 15% minder aardgasverbruik ten opzichte van 2021.
Alleen al dit eerste kwartaal...
90.000 subsidieaanvragen voor duurzame energie en energiebesparing.
En dat terwijl het er in 2022 80.000 waren in het hele jaar.
En meer dan 200.000 woningen...
hebben inmiddels een gunstiger energielabel.
Zomaar wat resultaten in de sprint...
naar de verduurzaming van de gebouwde omgeving.
En willen we in 2030 ruim 2,5 miljoen gebouwen en woningen...
verduurzaamd hebben, dan moeten we die sprint doorzetten.
Hoe? En vooral ook: Hoe krijgen we iedereen mee in die sprint?
Dat hoor je allemaal hier in dit webinar.
Het webinar over het Programma:
Versnelling Verduurzaming Gebouwde Omgeving.
Van harte welkom hier op dit webinar. Goed dat je erbij bent.
Ik ben Suzan Vink en ik ben de host van dit webinar.
Tijdens dit webinar spreek ik met een aantal deskundigen...
van het ministerie van Binnenlandse Zaken...
over het Programma Versnelling Verduurzaming Gebouwde Omgeving.
De middelen die daarin al beschikbaar zijn en die beschikbaar komen...
waarmee jij bewoners en bedrijven kunt helpen en ontzorgen...
om uiteindelijk bij te dragen in die warmtetransitie.
Heb je vragen tijdens dit webinar...
of verdiepende vragen over onderwerpen die je hoort?
Die stel je uiteraard via de chat.
Achter de schermen zijn drie moderatoren aanwezig om jouw vragen te beantwoorden.
Daan Witkop, Evelien Scharphof en Harold Polet.
Zij zetten de vragen door naar de studio of ze worden achteraf nog beantwoord.
We zijn in dit webinar natuurlijk erg benieuwd naar jouw mening...
en dat doen we met een paar pollvragen.
Dus doe mee, dan horen we ook jouw mening over onderwerpen.
Ik zit hier alvast aan tafel met twee van die deskundigen waar ik het over had.
Afdelingshoofd Energietransitie en Klimaatadaptatie...
van het ministerie van Binnenlandse Zaken, Annemarie Küppers...
en afdelingshoofd van Algemeen Beleid Energietransitie, Jan van Beuningen.
En ik zei het verkeerd... Koepers.
Küppers. Nou, we hebben het geoefend.
Excuus, Annemarie. Maar goed dat je er bent.
Wij gaan zo verder praten over die middelen uit de PVGO...
die beschikbaar komen en al beschikbaar zijn voor bewoners en verhuurders...
en natuurlijk ook voor gemeenten en provincies.
Maar eerst gaan we naar directeur Bouwen en Energie...
van het ministerie van Binnenlandse Zaken, Ferdi Licher.
Hij gaat vertellen hoe het voor iedereen betaalbaar wordt...
om in een duurzaam huis te wonen en hoe die energierekening omlaag kan.
AUDIODESCRIPTIE
Ja, goedemorgen.
Heel goed om het met elkaar vandaag te hebben...
over die grote uitdaging van de energietransitie.
Want die is best groot...
en die sloot waar we met elkaar overheen moeten...
dat gat wat we met elkaar moeten dichten...
dat moeten we eigenlijk...
we moeten er een soort volkssport van maken, fierljeppen.
Het moet echt ook iets zijn voor het peloton.
En dit voorjaar is duidelijk geworden...
dat we nog verder moeten versnellen...
en het risico van versnellen...
is dat de kopgroep vooruitgaat en het peloton achterblijft.
De kern van het pakket dat dit voorjaar weer is gepresenteerd...
en dus een aanvulling is op het Programma Verduurzaming Gebouwde Omgeving...
dat gaat over rechtvaardigheid, over iedereen meenemen.
Suzan vertelde net al iets hierover.
Dat is wat er aan het gebeuren is in de samenleving.
Iedereen is aan het versnellen.
Minder aardgasgebruik, betere energielabels...
meer isolatiemaatregelen en meer warmtepompen.
Maar het is nog niet genoeg. Dus we gaan verder.
En dit is het pakket. Dit is het pakket...
wat we extra bovenop het programma hebben gezet.
En dat loopt langs vijf hoofdsporen:
Energiebelasting, huur, kwetsbare wijken, warmtefonds en subsidiezekerheid.
En ik ga over die vijf dingen kort iets vertellen.
Want het gaat dus over de combinatie van versnellen...
en het op een rechtvaardige manier samen met elkaar doen.
En een heel goed voorbeeld daarvan is de energiebelasting.
Ja, we willen een prikkel voor energiebesparing...
dus de energiebelasting gaat bij veel gebruik en een hoog gebruik omhoog...
maar die rekening moet wel betaalbaar blijven.
Dus dat betekent dat voor het basisgebruik het tarief naar beneden gaat of laag blijft.
Zo kan iedereen meedoen en hoeft niemand in de kou te zitten.
Gewoon principes toepassen van én prikkelen...
én rechtvaardig naar draagkracht inrichten.
En dat doen we met de huur ook.
Huurders zijn kwetsbaar. Huurders moeten we beschermen.
Huurders moeten een betaalbare huur hebben...
maar ook een betaalbare energierekening.
Dus het slot op de deur voor de labels E, F en G...
dat hebben we een jaartje naar voren gehaald...
en dat betekent dat in al die jaren daarvoor...
verhuurders moeten gaan versnellen in het verduurzamen van al die slechte labels.
Dat doen we door het slot op de deur...
maar ook door in het woningwaarderingsstelsel...
de huur aan te passen aan de kwaliteit van het energielabel...
en bovendien ook huurders te laten profiteren...
van zonnepanelen op huurwoningen...
zodat ze ook op die manier de energierekening kunnen gaan verlagen.
En dan kwetsbare wijken.
We hebben een lokale isolatie-aanpak in kwetsbare wijken...
maar daar zetten we nog iets bovenop.
Gemiddeld gaat dat ongeveer over 800 euro per woning.
We hadden al een basisbedrag van 1500 euro.
Er gaan wat uitvoeringskosten af, maar dan hou je toch 2000 euro extra over...
voor een kwetsbare woning in een kwetsbare wijk of een kwetsbaar dorp.
En daar zit dus eigenlijk ook nog de hele verduurzamingsimpuls Groningen bij...
waar we 1,5 miljard extra gaan investeren...
juist om de mensen daar waar de hoogste energiearmoede is, te gaan helpen.
En dan het Warmtefonds voor de koop, maar ook voor de vve's.
0% rente als je een verzamelinkomen hebt dat niet hoger is dan 60.000 euro.
Dat betekent gewoon, ik wil niet zeggen gratis lenen, maar toch:
Je betaalt 0% en dat betekent, bij een investering van 15.000 euro bijvoorbeeld...
en je lost het in vijftien jaar af, dat je maar een paar tientjes per maand betaalt.
En die kan je gewoon met de verlaging van je energierekening betalen.
Daarmee komt het voor iedereen binnen bereik.
Ook voor degenen die eigenlijk geen lening bij een bank kunnen krijgen...
10.000 euro lenen en ook niet eens hoeven af te lossen als je dat nog niet kan.
Dus we gaan iedereen meenemen.
We gaan de vve's 1,5% rentekorting geven...
en ook ondersteunen met nog een keer 25 miljoen.
En tot slot, daar zit dan eigenlijk de subsidiezekerheid in.
We willen die versnelling, we willen dat iedereen veel meer gaat doen.
Dan moet je ook zeker weten dat als je isoleert of een warmtepomp aanschaft...
dat je kan rekenen op steun.
En dus hebben we de ISDE...
die subsidiepot voor verduurzamingsmaatregelen...
nog verder uitgebreid en verbreed.
Ja, Suzan kondigde al aan: het gaat over betaalbaarheid.
Nog even samenvattend: er is 30% subsidie als je twee maatregelen neemt.
Er komt meer beschikbaar voor de kwetsbare wijken en dorpen...
en je kan dus energiebespaarleningen afsluiten bij het Warmtefonds...
en dus ook een vorm van voorfinanciering krijgen.
Dat is eigenlijk wat we in het kort gaan doen.
En dan kom ik even terug bij wat die uitdaging is.
Niet iedereen is sportief.
Niet iedereen heeft wat ze ook wel noemen het doenvermogen...
of soms het overzicht over wat je allemaal kan doen, moet doen...
en hoe je het moet betalen.
Daar heb je ook trainers en coaches en instructeurs voor nodig.
Die lopen rond, energiecoaches, fixteams en je kan met een klein slootje beginnen.
Gewoon oefenen en zorgen dat je aan de overkant komt.
Je hoeft niet in één keer zo'n hele lange stok te pakken...
en een hele grote sprong te maken...
en dan maar te denken: Hoe kom ik weer aan de grond?
Volgens mij hebben ze het in Friesland al een keer voorgedaan.
Dit leer je van jongs af aan. Dit leer je van je buren...
en daar moet je gewoon met elkaar een volkssport van maken.
En dan denk ik dat we die doelen in 2030 met dit versnellingspakket...
echt kunnen gaan halen.
Dank je wel, Ferdi. Wel een mooie metafoor die je hiermee maakt.
Tegelijk denk ik dan: Is dat dan de metafoor voor vooral de individuele bewoner...
die dus denkt: Hoe moet ik aan de overkant van die sloot komen?
Bedoel je dat daarmee?
Voor huurders geldt toch vaak dat de corporatie het plan maakt...
voor de verduurzaming van de woningen.
En daar moet je huurders in meenemen, daar moet je met ze over praten...
want dat betekent ook vaak een zekere vorm van overlast en verandering.
Maar daar is de verhuurder aan zet. Ook de particuliere verhuurder uiteraard.
Maar eigenaar-bewoners staan er vaak alleen voor.
En als je in een vve zit, sta je er misschien alleen voor...
maar dan moet je het wel met elkaar besluiten.
Waarom we trouwens ook die besluit- vorming wat eenvoudiger gaan maken.
Maar we richten ons dus wel echt op degenen in de kwetsbare koop...
die echt wel een handje geholpen moeten worden.
SUZAN: En nou zeg je, van: dan zijn er coaches en trainers..
Als ik dan helemaal in ga zoomen op zo'n wijk, een kwetsbare wijk...
met wel wat koopwoningen...
en een alleenstaande man die eigenlijk nooit hiermee bezig is geweest...
hoe komt hij dan uiteindelijk in contact met zo'n coach?
Nou, dat is precies eigenlijk het verschil tussen individueel en collectief.
Dus dat zie je ook gewoon aan de versnelling die is ingezet.
Heel veel mensen vinden de website verbeterjehuis.nl.
Hele simpele tools om voor jezelf te zien: Wat kan ik doen? Het is een digitale hulp.
We hebben ook fysieke energieloketten...
maar veel mensen kunnen daarmee uit de voeten.
Want zo ingewikkeld is het niet.
Het is een zonnepaneel, het is een spouwmuur, het is een warmtepomp.
Ja, je moet er even aan wennen, maar zo ingewikkeld is het ook niet.
Maar dat is net als met auto's: je hebt wel heel veel modellen...
je hebt heel veel prijzen.
SUZAN: Gaat er vanuit het Rijk meer campagne gemaakt worden...
rondom dat verbeterjehuis.nl?
FERDI: Zeker. Ook in het najaar weer starten allerlei campagnes...
om mensen bewust te maken en naar die sites te leiden...
maar juist in die kwetsbare wijk gaan we deur tot deur.
En dat is ook wat de politiek van ons vraagt. Steek je hand uit, ga helpen, ga langs.
En dat hebben we met de energiearmoede-aanpak ingezet.
Dat gebeurt dus al op hele grote schaal...
alleen dat gebeurde nog met kleinschalige maatregelen.
En nu gaan we dat doorschakelen naar...
ook mensen helpen met grotere maatregelen...
en het structureel naar beneden brengen van de energierekening.
Je hebt al een hele sprint gemaakt, hè? Want we begonnen er wel mee...
maar het is een gigantische sprint in de afgelopen 1,5 jaar, twee jaar.
Als je daar zo eens op terugkijkt, waar ben jij vooral blij mee wat er gerealiseerd is?
Nou, misschien moet ik die vergelijking hier helemaal niet maken.
Maar ik kan het toch niet laten, eigenlijk.
Transities doen pijn en dat zie je in de landbouw en dat zie je met de boeren.
Er zijn veel boeren die willen bewegen naar een nieuw verdienmodel...
maar er zijn ook boeren die zeggen: Dat kan niet, dat kan ik niet of dat kan hier niet.
En dat is bij de energietransitie in de gebouwde omgeving ook zo.
De één kan dat veel makkelijker dan de ander.
En waar ik trots op ben of blij om ben, is dat je tot nu toe eigenlijk vooral ziet:
Help mij, ik wil ook mee. Ik wil ook een lagere energierekening...
en dat dus die weerstand, van: ik wil niet en ik wil geen warmtepomp...
of ik wil geen isolatie of zonnepaneel, dat die eigenlijk helemaal weg is.
Iedereen wil dat eigenlijk wel, alleen de grote kunst is:
hoe gaan we dat goed organiseren?
Maar we hebben er eigenlijk de wind mee.
Je hebt de Duurzame Huizen Route, bijvoorbeeld.
Mensen vertellen het elkaar ook steeds beter.
Er zijn steeds meer bewonerscollectieven, straatcollectieven.
En dan wordt het dus echt een volkssport.
SUZAN: Ja, het is echt veranderd, van weerstand naar nieuwsgierigheid.
Dank je wel, Ferdi. We gaan daarover verder praten. We gaan daarop inzoomen.
En dat ga ik nu doen samen met Annemarie en met Jan...
maar ik heb eerst een pollvraag voor jou.
We hadden net al gehoord:
in 2030 iedereen een duurzaam huis en ook het gebouw.
Dus wat heb je nou als gemeente en provincie nodig...
om dit proces te versnellen?
De poll verschijnt nu in beeld.
Je kan kiezen tussen A: meer geld voor onze werkzaamheden.
B: concrete ondersteuning, bijvoorbeeld bij subsidies.
C: duidelijkheid over beleid en wat ik zelf moet doen.
En D: meer ondersteuning voor huishoudens met weinig geld in wijken en buurten.
En je kan nu aangeven waarvan jij zegt:
Nou, dit heb ik nodig als gemeente of provincie om het proces te versnellen.
Iedereen een duurzaam huis. Hoe is het bij jullie, Jan en Annemarie?
ANNEMARIE: Ik ben wel begonnen. Ik heb een huis uit 1905.
SUZAN: De charmes van een oud huis.
Best goed geïsoleerd al, ben ik wel tevreden over, de begane grond en de eerste verdieping.
De zonnepanelen die komen in september...
en de warmtepomp had ik willen regelen voor komende winter...
maar die komt pas over een jaar. Ik sta wel op de wachtlijst.
Je staat op de wachtlijst, ja, dat is natuurlijk wel de andere kant van de medaille, de grote vraag.
Nou ja, dat is het mooie van de nieuwsgierigheid.
Maar ik hoor jou zeggen: wel isoleren. Je hebt eerst geïsoleerd, hè?
ANNEMARIE: Wij hebben dat huis in 2015 gekocht en toen zijn we flink aan de slag gegaan.
Vooral de begane grond hebben we toen flink geïsoleerd.
Vloer, ramen, we hebben een stukje achter aangebouwd.
Dat is echt picobello voor elkaar.
SUZAN: Was je wel blij mee afgelopen winter, denk ik.
Nou, op zolder, daar werk ik, en daar is het nog niet perfect, dus we zijn nog niet helemaal klaar.
Een goed verschil denk ik tussen de zolder en de eerste twee. En Jan, bij jou?
Mijn huis komt uit 1904. We hebben geen spouw, dat maakt het ingewikkeld.
Maar hetzelfde als Annemarie, de vloer en de ramen goed gedaan en ik moet nu...
Het is boven en dat is ook vooral: isoleren lijkt alleen belangrijk voor de winter...
maar in de zomer is het enorm warm op zolder, dan slapen de kinderen beneden in de kelder.
Dus daar wil ik nu isolatie, een omgekeerd dak en daar zonnepanelen op.
Dus dat is de volgende stap. -Ja, dat is waar, dat zeg je goed.
Isoleren is niet alleen maar in de winter belangrijk. Je merkt nu ook hoe warm het kan zijn in het huis.
Eens even kijken hoe het met de chat is, want we hebben gevraagd...
Nou, het is helemaal verdeeld, zoals je thuis ziet in beeld en ik ga het aan jullie vertellen.
Er is voor A: meer geld voor onze werkzaamheden, 22%.
Concrete ondersteuning bij subsidies, 22%.
Duidelijkheid over beleid en wat ik zelf moet doen, 26%.
En de meesten zeggen meer ondersteuning voor huishoudens met weinig geld in wijken en buurten.
JAN: Ja. -SUZAN: Ja, herken je dit?
JAN: Nou, ik vind het ook herkenbaar dat het eigenlijk relatief gelijk verdeeld is.
Dus al die dingen doen ertoe, dat merk je ook.
Maar de focus van ons, is inderdaad die derde, die duidelijkheid...
die wij moeten geven aan gemeenten en die gemeenten moeten geven aan anderen.
Het vierde punt is ook heel herkenbaar. Hoe gaan we die kwetsbare mensen helpen?
Daar heeft Ferdi wat over verteld, maar die moeten echt mee in die transitie.
SUZAN: Ja, dat is echt belangrijk.
Oké, dank je wel voor de resultaten voor deze eerste pollvraag.
En Annemarie, ik ben er ook benieuwd naar en ik vroeg het ook aan Ferdi, van:
Hoe kom je nou bij die alleenstaande seniore man met z'n koopwoning in die ene kleine wijk?
Ik denk dan ook: jeetje, daar moeten we echt beginnen.
Maar hoe komen die mensen erachter? Hoe gaan die mensen dit allemaal realiseren?
Ferdi heeft het natuurlijk net al in een notendop verteld.
Ik vond z'n metafoor persoonlijk heel leuk gekozen. Ik ben opgegroeid in Friesland...
en dat fierljeppen, dat werd inderdaad gewoon op school gedaan met hele klassen...
en bijna iedereen kan het in Friesland, nog niet in de rest van Nederland, maar ik niet.
Ik viel gewoon in die sloot.
Het is wel een mooie metafoor, want je denkt: in Friesland kan iedereen het.
En verduurzamen, dat is misschien voor sommigen heel makkelijk...
maar voor anderen, zoals ik, is dat niet per se makkelijk.
Nou, in je introductie zei je al dat natuurlijk heel veel mensen aan de slag zijn.
Er is een enorme verdubbeling van die subsidies, verdubbeling op verdubbeling.
Het eerste kwartaal inderdaad al meer dan 90.000 aanvragen. Dat is ongekend.
Maar er zijn ook heel veel mensen die dus niet weten hoe het te doen...
er eigenlijk helemaal niet mee bezig zijn en misschien wel zouden willen, maar denken:
Hoe pak ik dit aan?
Ze hebben misschien geen geld, maar juist voor die mensen...
hebben wij de afgelopen tijd ook ons pakket aan instrumenten echt uitgebreid.
Ferdi zei het net al: je begint eigenlijk wel bij kennis en informatie.
Dus daarvoor heb je de site verbeterjehuis.nl, aan elkaar vast geschreven.
En voor mensen die dat ook lastig vinden, kan je ook voor persoonlijk advies naar een energieloket.
En veel gemeenten werken met van die energiefixers.
Mensen komen echt bij je thuis en die nemen je bij de hand wat je kan doen.
SUZAN: Energiefixers? -ANNEMARIE: Coaches en fixers.
Coaches geven je advies...
en fixers gaan daadwerkelijk tochtstrips plakken of radiatorfolie achter je verwarming.
Bij mij thuis is er ook zo'n meneer geweest, Lucas, dank je wel, maar dat is het begin.
Dus wat moet ik doen? Daar staat ook heel veel informatie over die subsidies...
en dat werkt voor veel mensen.
Maar voor de mensen die, die meneer waar jij het over hebt, die het niet weten...
hebben we dus die lokale isolatie-aanpak.
Voor dit jaar staat de aanvraag open voor gemeenten.
Ik denk dat alle gemeenten die kijken...
wat ik hoor in het land, is iedereen er ongeveer mee bezig.
De deadline voor de aanvraag is 31 oktober. En bovenop de subsidies die we hebben...
dat gaat landelijk om ongeveer een percentage van 30%...
kan je dus nog, we zagen dat net ook op de infographic...
kan je nog tot 2000 euro extra per woning vanuit die lokale aanpak bieden aan mensen.
En wat gaan die gemeenten daar veelal mee doen?
Die komen echt deur voor deur langs met een heel mooie inkoopactie...
waarbij het echt helemaal voor je geregeld wordt, bijvoorbeeld vloerisolatie of spouwmuurisolatie.
En waarbij je ook, als dat nodig is, gewoon echt persoonlijk advies kan krijgen.
En dan heb je misschien de helft van de kosten hiermee ongeveer gedekt.
Veel mensen hebben dan nog steeds wel spaargeld...
of kunnen het via hun hypotheek regelen.
Voor die mensen waarbij dat niet kan, heb je het Warmtefonds.
Heeft Ferdi net gezegd, heel gunstige voorwaarden...
en voor mensen die een verzamelinkomen hebben tot 60.000, dus 0% rente.
0% rente.
Je begint ook over die subsidies en ik hoor jou dit nu ook vertellen...
dus het wordt heel dichtbij de mensen gebracht.
Toch vraagt hier iemand: Hoe zorgen we dat mensen daar ook echt gebruik van maken?
Het is immers een bekend gegeven dat subsidies de doelgroep veel te weinig bereiken.
Het is er wel, maar er wordt te weinig gebruik van gemaakt.
Dus hoe ga je dat nou toch neerleggen bij degene die denkt:
Moet ik daar nu aan beginnen? Hoe ga ik dat doen?
Precies dit zit in die lokale isolatie-aanpak, dus echt die deur voor deur-aanpak.
Er is een webinar over geweest in het voorjaar:
Het webinar over de lokale aanpak Nationaal Isolatieprogramma.
Er vertelde 'n gemeenteambtenaar uit Noordoost- Groningen fantastisch hoe ze dat deden...
en juist ook hulp bieden bij het aanvragen van die subsidies en die financiering.
Dus je ziet daar wel al een verandering in gebeuren.
Ja, daar zien we al een verandering gebeuren en we verwachten nu met die aanvragen...
er is echt veel geld beschikbaar, dat dat echt een enorme versnelling zal gaan bewerkstelligen.
Dit is zeg maar even voor de individuen.
Aan de andere kant, Jan, wordt er natuurlijk ook echt wel hard gewerkt...
om zaken collectief aan te pakken, bijvoorbeeld de aardgasvrije wijken.
Er zijn best wat proeftuinen voor geweest, maar daarbij is ook gebleken:
Het is niet eenvoudig om bestaande huizen, daar het gas af te halen, van het gas af te helpen.
Daar moet natuurlijk wel wat tempo in gaan komen in dit soort initiatieven.
Vooral ook om te laten zien aan mensen die nieuwsgierig zijn dat het werkt.
Ja, eens.
Kijk, je zet nu heel sterk, merk ik, het collectieve versus het individuele...
maar je merkt in het gesprek van Annemarie net, dat is ook belangrijk om te weten...
dat de collectieve aanpak ook bij een isolatie-aanpak collectief gaat zijn...
en dat je in dat collectieve die stapeling krijgt...
van en de lokale isolatiemiddelen die je krijgt en het Warmtefonds dat je krijgt...
en ook nog de landelijke subsidies die er zijn.
Dus ook dat is eigenlijk wel een collectieve aanpak die de gemeenten doen.
Maar die andere, waarbij je niet alleen isoleert, maar ook echt van het aardgas af gaat...
Dus hoe komen we tot aardgasvrije wijken? We hebben daar inderdaad 66 proeftuinen voor.
En die proeftuinen, ik ben heel blij dat we dat gestart zijn.
Heel knap, want dat waren echt de koplopers...
die hebben hun nek uitgestoken, terwijl veel randvoorwaarden niet op orde waren.
Dat je dan tegen allemaal belemmeringen, ingewikkeldheden aanloopt.
Die hebben we opgehaald uit die proeftuinen, om te kijken:
Hoe kunnen we die randvoorwaarden bij een grote opschaling naar alle gemeenten en wijken...
zo goed mogelijk met elkaar voor elkaar krijgen?
En wat zie je nu? Kun je belemmeringen noemen waar jullie nu zeggen:
Ja, dat gaan we anders doen, daar hebben we echt van geleerd.
Ja, we hadden ooit een zogenaamde Big Five die uit die proeftuinen kwam.
Vijf grote dingen die aangepast moesten worden. -SUZAN: Lessons learned.
Lessons learned. En de belangrijkste eigenlijk is...
dat was ook het antwoord op de eerste vraag: meer middelen naar gemeenten.
Zij moeten die rol waar kunnen maken.
Er zijn nu veel meer uitvoeringskosten voor de gemeenten, oplopend naar 800 miljoen.
En dat was echt een schijntje.
Dat gemeenten hun apparaat daar goed op kunnen inrichten, is belangrijk.
En de ondersteuning daaraan gekoppeld, van het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie...
die ondersteuning, dat is één.
Tweede die belangrijk was, was de voortrekkersrol die corporaties moeten kunnen hebben.
Corporaties hebben veel bezit...
zijn in wijken waar veel kwetsbaarheid zit ook prominent aanwezig.
Daar zat de verhuurderheffing in de weg bij het begin van die proeftuinen.
Dus de afschaffing van de verhuurderheffing was een hele belangrijke.
Een hele belangrijke optie om aardgasvrij te worden, zijn warmtenetten.
En bij die warmtenetten speelden twee dingen.
Daar speelde dat er een onrendabele top zat voor bewoners.
Warmtenetten zijn heel vaak maatschappelijk de gewenste oplossing...
maar het ingewikkelde is dat het in rekening wordt gebracht bij alleen die aangeslotenen...
terwijl je bij elektriciteit en gas, dat verdeel je over heel Nederland, daar betaalt iedereen aan mee.
Ten aanzien van de infrastructuur? -JAN: De infrastructuur van die warmtenetten.
En daar is nu een subsidieregeling voor.
De onrendabele top van die warmtenetten moet deels weg.
Dat was de derde hele belangrijke. De vierde, dat was...
de wetgeving.
We hadden wetgeving... Het is voor een gemeente heel belangrijk om te kunnen zeggen:
Deze wijk gaat dan van het aardgas af in de tijd.
En die wet, dat is de Wgiw, de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie.
En die wet, die ligt nu bij de koning.
Hij is overal doorheen en hij wordt vandaag of morgen aangeboden aan de Tweede Kamer.
Dan krijg je de behandeling van dat voorstel.
Het andere wetsvoorstel dat daar belangrijk voor is, is de Warmtewet zelf, de Wcw.
En het vijfde deel... -SUZAN: Wacht even.
Wat als die wet goedgekeurd wordt of ondertekend wordt door de koning?
Wat gaat er dan veranderen? Wat doet die wet?
JAN: De kern van die wet is de aanwijsbevoegdheid.
Zo meteen is de Omgevingswet er. Daarin moeten alle gemeenten een omgevingsplan maken.
En uiteindelijk is de kern van de wet dat je wijken kan aanwijzen, waar je zegt:
Binnen acht jaar gaat hier het aardgas verdwijnen.
Dan hebben altijd mensen een opt-out, dus ze kunnen zelf een andere optie kiezen...
maar er wordt ook een collectieve optie aangeboden die betaalbaar moet zijn...
en waar veel waarborgen omheen zitten van inspraak, participatie, van: hoe kom je daartoe?
Dus het gaat over het aanwijzen van... -SUZAN: Daar zitten dan ook voorwaarden aan...
om voor de bewoners en de winkeliers die daar in zo'n wijk zitten...
dat vervanging of dat soort zaken, dus zeg maar kosten, baten, lasten zit daarin...
Het moet een betaalbaar aanbod zijn. Met al die randvoorwaarden die net geschetst werden...
proberen we het zo in te richten, dat je een betaalbaar aanbod kan geven...
en je gaat een wijk aanwijzen.
SUZAN: Maar ook dat het leefbaar is en dat er alternatieven zijn en dat soort zaken.
Belangrijk aan die transitie is dat er zo ook een koppeling komt...
van meerdere opgaven in zo'n wijk.
Je ziet dat het niet alleen de energietransitie is die dan speelt...
maar ook klimaatadaptief of nieuwe opgaven...
of op drielaagswoningen nog optoppen, dat je wijkverbetering krijgt.
Het zijn vaak integrale plannen voor een wijk.
En de vijfde optie nog even... -Big Five moeten we hebben. Ik zit te wachten.
JAN: Dat was de SDE, want dat is de bronnenkant.
De SDE staat voor Stimulering Duurzame Energie.
Het was onhelder of bronnen altijd wel subsidie konden krijgen...
omdat ze laat in de ranking van de subsidie kwamen en daar zijn hekjes omheen gezet.
Dit was de oude top vijf van dingen die geregeld moesten worden en die zijn nu eigenlijk...
De Warmtewet ligt nu ook al bij de ACM...
die wordt in het najaar denk ik ingediend, maar dan zijn die basisvoorwaarden wel op orde.
SUZAN: Wat bedoel je dan met die hekjes die eromheen staan?
JAN: Dat is heel technisch, maar we kunnen het proberen, toch?
Ik denk...
JAN: Het is wel belangrijk om te weten, dus ik zal het even simpel uitleggen.
De SDE zit zo in elkaar dat de meest kosteneffectieve, dus de goedkoopste oplossing...
als eerste geld krijgt en dan ga je zo naar dure toe.
Maar de oplossingen, zoals de aquathermie in de gebouwde omgeving, zijn best duur.
We zetten er een hekje omheen en zeggen: Eerst is er zoveel geld voor aquathermie...
zodat je zeker weet dat een aantal projecten...
niet concurreren met bijvoorbeeld Carbon Capture and Storage of zo, CCS.
Dus dan krijg je door hekjes een simpelere aanvraag en meer zekerheid.
Maar dit stimuleert ook innovatie. -JAN: Jazeker.
Dat is wel een versnelling die je wilt hebben. -Dit is de versnelling die we willen hebben.
Maar door de discussies over de Warmtewet...
die vooral ook gaan over de vraag, waar zit publiek eigendom...
moeten die warmtenetten wel sneller van de grond komen.
Dus deze voorwaarden komen langzamerhand op orde, maar dit is nog wel een kluif.
SUZAN: Ja, dat sowieso.
En zijn dan dus eigenlijk alle randvoorwaarden op orde voor de gemeentes?
JAN: Nee, maar dit was de oude Big Five.
Maar dit zijn wel hele belangrijke randvoorwaarden...
dus een groot gedeelte is nu op orde.
Maar er zijn nu nieuwe dingen waar we tegenaan lopen.
Een mooi voorbeeld daarvan is de soorten managementplannen.
Dat is de relatie met de Natuurbeschermingswetgeving.
Als je spouwmuren wilt vullen, dat daar vleermuizen zitten.
Dus daar denken we nu: Hoe kunnen we dat doen?
Iets anders: zorg er nou voor, daar kan Annemarie zo wat over vertellen...
dat de subsidiestromen die naar mensen toe gaan, veel makkelijker te vinden zijn.
Dat was net ook een vraag in de chat.
Zorg er nou voor dat als iemand kwetsbaar is en hij zit in zo'n aanpak...
dat voor hem de subsidie en dat Warmtefonds aangevraagd kan worden...
dat voor hem dan ook die lokale aanpakmiddelen erbij komen, dat er een integraal pakket komt.
Dan ga ik een bruggetje maken naar Annemarie, want dan zeg jij: hoe voor hem dat wordt geregeld.
Oké, hoe wordt dat voor hem geregeld? Hoe zie ik dat dan voor me?
Is dat inderdaad dan zo'n coach die je kan bellen bij de gemeente: help mij?
Dat was al het antwoord op de eerste vraag die je me stelde, namelijk:
Je kunt zelf naar de gemeente stappen, dat doen veel mensen.
Dan ga je naar zo'n energieloket, bijvoorbeeld.
Dat hangt af van de gemeente, die hebben dat verschillend ingericht...
maar vaak is het echt heel duidelijk, de informatie op de website van de gemeente.
Maar voor die kwetsbare wijk, en dat zijn ook vaak wijken met veel slechte energielabels...
dan komt de gemeente echt proactief naar de mensen toe.
En dan zie je dat mensen letterlijk langs de deuren gaan...
maar ook dat er via de e-mail of via brieven aanboden worden gedaan.
Ik krijg ze zelf ook regelmatig.
Ik dacht even, want jij zegt: We bieden een heel pakket...
Ik dacht: daar hadden we het net over. Maar dat is dit.
Oké, ga je verhaal verder zetten, de randvoorwaarden.
De randvoorwaarden, dus inderdaad dat het helemaal geregeld wordt.
Dus je ziet, als je een nieuwe Big Five of zo zou kunnen maken...
dan heb je die managementplannen, de relatie met de Natuurbeschermingswetgeving...
dan heb je die discussie die we net hadden over die subsidies en dat samenvoegen.
Wat je ook merkt, is gewoon een tekort aan mensen die het kunnen uitvoeren.
Een tekort aan capaciteit op netten. Ingewikkeldheden in besluitvorming van vve's.
Dus dat zijn dingen waar we nu mee bezig zijn, van:
Hoe kunnen we dat zo goed mogelijk met elkaar adresseren?
SUZAN: Ja, daar gaan we het straks ook met je collega over hebben, dat klopt.
Goed, de gemeentes, daar wordt van alles nu voor geregeld en die zijn aan de bak.
Kom ik ook zo even op terug. We hebben gehoord wat de huurder kan doen.
We hoorden al de corporaties, verhuurders sowieso.
De corporaties nemen die opgave al heel serieus.
We zien dat die corporaties al die woningen aanpakken...
om ook de lagere labels of hogere labels... Is dat hoger, lager? Nou ja, de E-, F-, G-labels.
Ik noem het vaak groene labels, de A en de B. En de slechtere labels, in ieder geval E, F, G.
SUZAN: Daar zijn de corporaties... -ANNEMARIE: Grijze labels.
Daar zijn de corporaties nu mee bezig. Maar hoe zorg je ervoor dat alle verhuurders...
de pandjesbazen, de commerciële vastgoed- verhuurders, dat die ook hierin meegaan?
Ja. Tweederde van de mensen woont in een sociale huurwoning via een corporatie...
dus dat heeft Ferdi al even kort verteld, jij zei het ook:
Die zien we een beetje als een versnellingsmotor, ook in die wijkaanpak.
Vorig jaar hebben we de zogeheten Nationale Prestatieafspraken met hen gemaakt.
En met die corporaties kan je ook heel goede afspraken maken.
We hebben gezegd dat we uiterlijk in 2028 al die slechte labels, dat die er niet meer zijn.
Dat noemen we: we hebben ze uitgefaseerd.
Maar ook dat we 675.000 woningen vergaand gaan isoleren...
en 450.000 woningen aardgasvrij gaan maken.
We hebben verder ook nog een afspraak gemaakt dat als je een woning hebt met label D...
en de cv-installatie moet vervangen worden, dat er dan een duurzamer alternatief komt.
Denk aan een hybride warmtepomp of een elektrische warmtepomp...
afhankelijk van hoe oud of hoe nieuw je huis is. Dat zijn de corporaties en dat gaat goed.
Dat zien we ook echt in het land dat die echt sneller aan de slag gaan.
Er liggen mooie plannen voor de komende jaren.
Maar jij vertelde net zelf: ik heb eerst bij zo'n particuliere pandjesbaas gehuurd.
Daar kon nog wel wat gebeuren.
Daarvoor hebben we in ieder geval afgesproken, Ferdi zei het al...
dat per 1 januari 2029 mogen die slechte pandjes niet meer verhuurd worden.
Dus woningen met label E, F en G, dat mag niet meer.
Dat puntenstelsel hebben we al...
dus die groene labels krijgen meer punten en die grijze labels aftrekpunten.
Dat gaan we ook nog verder verzwaren.
Dus dat is die prikkel. -Een extra prikkel, dat is al per volgend jaar.
Dat zal ook hen aanzetten tot verduurzamen.
En daar hebben we eigenlijk ook een heel mooie pot voor. En die pot, dat heet de SVOH...
weer zo'n afkorting, de Subsidie Verduurzaming en Onderhoud Huurwoningen.
En daar zit ook nog heel veel geld in.
Dus we zien wel dat die particuliere verhuurders de pot vinden...
maar er kan echt nog twintig keer zo veel aangevraagd worden.
Dus bij deze ook een oproep aan gemeenten en provincies.
Gemeenten kunnen daar denk ik ook het gesprek met de verhuurders over voeren.
Wij gaan daar overigens nog een apart webinar en een aparte campagne voor organiseren...
want hier zit nog heel veel winst. -Ja, zeker.
Ik denk ook: Hoe voorkom je dat die slechte labels...
dat die huizen dan toch niet verhuurd worden?
Hoe hou je dat in de gaten?
ANNEMARIE: Ja, we doen dus een combinatie met stimuleren...
via die subsidies en campagnes, et cetera...
maar ook met verplichtingen of, in onze wereld heet het dan normering, dat helpt in ieder geval.
Maar ik denk dat het ook helpt dat huurders zelf ook aan de bel kunnen trekken.
SUZAN: Huurders moeten vooral weten... -Ja, en en, denk ik. Je hebt het allemaal nodig.
En huurders kunnen gewoon zelf ook bij hun verhuurder aankloppen...
en gewoon vragen van: nou ja, ik hoor nog niks.
Ik wil heel graag zonnepanelen, isolatie is niet goed geregeld.
Dus in principe is dat gewoon... Of een belletje.
Maar er zijn ook voorbeeldbrieven als je dat formeel wilt regelen...
bijvoorbeeld op de website van de Woonbond.
SUZAN: Het lijkt me toch best lastig, want ik lees ook wel eens berichten in de krant...
van erbarmelijke toestanden van studenten die wonen in een huis...
en die hebben het normale onderhoud wat al niet gedaan wordt door de verhuurder.
Hoe krijgen we dan toch die verhuurders zover dat ze willen verduurzamen?
ANNEMARIE: Die studenten hebben misschien dat telefoontje al gedaan...
en misschien ook al zo'n brief gestuurd. En nog steeds gebeurt er niks, dat kan gebeuren.
Daar hebben we genoeg voorbeelden van gelezen afgelopen winter, bijvoorbeeld.
Als je ziet dat er dan nog niks gebeurt, dan zijn er verschillende plekken waar je naartoe kan.
Ik noemde de Woonbond en je hebt ook veel huurdersorganisaties, gewoon in gemeenten.
En daarnaast heb je ook het Juridisch Loket waar je terechtkunt.
Want in principe als jij erom vraagt, dan moet de verhuurder ook in actie komen.
Dat is gewoon wettelijk geregeld.
SUZAN: Dus nu wordt dat ook wettelijk geregeld voor de verduurzaming?
ANNEMARIE: Ja, het is al wettelijk geregeld, heel feitelijk is dat voor je cv-installatie en isolatie.
En we zijn die wet aan het uitbreiden...
dat je als huurder dus ook om zonnepanelen en om een warmtepomp kan vragen.
SUZAN: Op die manier.
Dus de gemeentes weten: er zijn mogelijkheden om die verhuurders aan de slag te zetten.
ANNEMARIE: En de huurders moeten dat ook goed weten.
Ik heb gisteravond nog gekeken hoe het staat met de informatie...
maar wederom, op verbeterjehuis.nl is er ook een aparte pagina voor huurders.
Wat kan jij doen als je verhuurder niet aan de slag gaat? En dat staat daar heel...
Wat kan je bijvoorbeeld doen als huurder als je verhuurder het niet wil doen...
maar je wilt wel zorgen dat je energierekening omlaag gaat?
ANNEMARIE: Ik heb net gezegd: inderdaad vragen.
SUZAN: Oké, maar kun je ook zelf iets doen?
De wat kleinere dingen kun je ook zelf doen en dat is sowieso gedrag.
Daar staan ook tips voor op de website. Dus verwarm alleen je hoofdverblijf, sluit je deuren.
Maar ook kleine maatregelen als die tochtstrips, radiatorfolie.
SUZAN: Eigenlijk de simpele dingen die wij vroeger ook al wisten...
komen weer helemaal terug.
ANNEMARIE: Die komen helemaal terug. -En die kan je gewoon zelf toepassen.
Als we eens gaan kijken weer naar de gemeente...
Dit al allemaal, die hele informatievoorziening, energieloket, er is een hoop te doen.
En tegelijkertijd moeten er gewoon 1,5 miljoen woningen verduurzaamd worden.
Wat adviseer je de gemeente nou om dat aan te pakken?
En jullie hebben het natuurlijk ook altijd al over het lokaal inrichten op wijk- en buurtniveau.
Maar hoe? Hoe dan?
Kijk, we hadden net...
dat verschil tussen een individuele aanpak en een collectieve aanpak.
Maar dat die ook sterk in elkaar overlopen. Dus we moeten dat niet te zwart-wit neerzetten.
In totaliteit moeten we 2,5 miljoen woningen verduurzamen binnen die regie van gemeenten.
En dat is een wijkgerichte, soms buurtgerichte, maar soms ook een heel dorpgerichte aanpak.
Daar hebben die gemeenten de regie.
Ik merk in gesprekken met gemeenten dat daar soms het beeld bestaat, van:
Wij kiezen dan wel voor die individuele aanpak...
en dan gaan wij minder zelf regie nemen en minder sturen.
Mijn belangrijkste oproep of boodschap zou zijn:
Zorg dat je duidelijkheid geeft als gemeente over wat er in welke wijk gebeurt...
ook wat er niet in wijken gaat gebeuren.
Want die duidelijkheid hebben we nodig om die transitie mogelijk te maken...
omdat er heel veel partijen afhankelijk zijn van die duidelijkheid.
Er ontstaat voor veel partijen handelingsperspectief...
als duidelijkheid wordt wat er gebeurt in bepaalde wijken.
SUZAN: Welke partijen heb je het dan over? -JAN: Bijvoorbeeld netbeheerders.
Als je aanwijst: deze wijk wordt een all-electric wijk, hoor je vaak:
Dat zal moeilijk zijn met de netten.
Maar als de netbeheerder weet: dit wordt een all-electric wijk...
dan kan het ook in zijn prioriteitstelling omhoog.
Een corporatie maakt een meerjarig onderhoudsplan.
Die moet weten: wat voor energievoorziening komt hier?
Als er de komende jaren niks komt, kan ik dit.
Als ik weet dat er een warmtenet komt, kan ik dit doen.
Maar ook bewonersinitiatieven, de coöperaties van mensen.
Dat is echt een enorme drijvende kracht voor onze hele transitie.
Veel bewonersinitiatieven zijn afhankelijk van de keuze die de gemeente heeft gemaakt.
Zegt de gemeente: er komt geen warmtenet....
isoleer tot de standaard en neem een hybride warmtepomp als het jou uitkomt...
kun je dat goed in een bewonerscollectief met elkaar organiseren.
Dus eigenlijk voor allerlei partijen in dat veld, bouwers.
Helemaal als je weet: deze wijk is een beetje een vergelijkbare wijk...
daar moet op deze manier geïsoleerd worden...
dan kan daar hopelijk, daar gaan we het in het tweede deel over hebben, geïndustrialiseerd...
kan daar een pakket voor worden samengesteld.
Je geeft alle partijen handelingsperspectief door de duidelijkheid die gemeenten geven.
Daarom is 't voor ons belangrijk dat wij duidelijkheid geven aan gemeenten.
Wat zijn de opties? Waar kan je op sturen?
SUZAN: En hoe ga je die duidelijkheid geven?
JAN: Nou, nu, hoop ik. -Sowieso.
Maar bereik je hiermee ook de netbeheerders? -JAN: Ja, maar twee dingen daarover.
Het eerste is: wij moeten duidelijkheid geven aan gemeenten over...
Dat merk je ook, dat er soms, behalve de angst of de spanning:
Oei, die grote collectieve aanpak, ik ga wel voor een individuele aanpak...
merk je ook dat er soms gezegd wordt: ik wacht wel op waterstof of op groen gas.
Dat is m'n andere boodschap: dat is geen strategie.
Wachten op groen gas is geen strategie.
Isoleren en daarna een hybride warmtepomp...
en als er aan het eind van de transitie woningen zijn die ingewikkeld te verduurzamen zijn...
dan is daar groen gas voor. Maar groen gas als een soort wachtstrategie, dat is geen strategie.
En de duidelijkheid die gemeenten gaan geven, daar heb je mooie voorbeelden van.
De gemeente Den Haag heeft een soort postcodecheck.
Dan geef je je postcode en dan staat er:
Zeeheldenkwartier: dit is een hybride warmtepomp-buurt.
En dan staat er ook onder heel duidelijk bij:
Hier komt geen warmtenet tot en met 2035 of 2040. Dus, jouw handelingsperspectief is...
Als alle gemeenten duidelijkheid geven, gaat transitie veel sneller.
Dat is echt een belangrijk element de komende tijd. En wat wij gaan doen:
We willen een brief sturen aan de gemeente in de komende weken, waarin we dat ook vragen.
SUZAN: Dat dat veel duidelijker wordt vermeld. -JAN: Ja.
SUZAN: Dat geldt ook voor de netbeheerders, dat die...
JAN: Ja, dan kunnen netbeheerders ook daar in hun prioriteitstelling rekening mee houden.
Want je hebt het over woningen, maar in die buurten zijn ook winkels.
En dan heb je natuurlijk ook te maken met winkeliers- of ondernemersverenigingen.
Als die besluiten om iets collectiefs te gaan doen, kunnen ze dat ook op die manier onderzoeken.
Zeker. Als de gemeente duidelijkheid geeft, krijgen winkels ook beter handelingsperspectief.
Utiliteitsgebouwen, daar weet Annemarie veel meer van.
SUZAN: Oké, dus dat is...
En het hele Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie, dat valt hieronder.
Maar heb je daar ook voorbeelden van waar dat al zo goed werkt? Den Haag noemde je.
JAN: In Den Haag werkt het goed.
Ik weet dat Lot van Hooijdonk van gemeente Utrecht daar heel druk mee bezig is.
Dat is een wethouder in Utrecht, die vertelde net ook dat zij die duidelijkheid probeert te bieden.
Het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie...
is het grote nieuwe ondersteunende programma voor alle gemeenten.
Vroeger hadden we Aardgasvrije Wijken en het Expertisecentrum Warmte.
Dat ging over die 66 proeftuinen.
En dit biedt ondersteuning aan alle ruim 340 gemeenten in Nederland.
En wat het NPLW, de afkorting daarvan, net heeft gedaan:
Ze hebben een rondje gemaakt door heel Nederland...
en zij hebben accounthouders, er werken 25 tot 30 mensen...
en die hebben alle gemeenten in Nederland verdeeld, dus elke gemeente heeft er eentje.
Die hebben 'n rondje gemaakt door Nederland: hoe staat het ervoor?
En een aantal van de elementen die ik net noemde, komen er eigenlijk uit.
SUZAN: Voor die nieuwe Big Five? -JAN: Voor die nieuwe Big Five, dat komt eruit.
En ook dat sommige gemeenten nog wachten op waterstof of groen gas.
Sommige gemeenten denken: ik kies die individuele aanpak.
Ook om... Nog een heel makkelijk voorbeeld:
We hebben de normering van de hybride warmtepomp geregeld.
Dus zo meteen vanaf 2026, als je cv-ketel dan kapotgaat...
en je moet een nieuwe ophangen en je huis is er geschikt voor...
dan gaat een installateur jou aanraden...
en die is daartoe verplicht, om een hybride warmtepomp te laten installeren.
Maar die installatieplicht geldt alleen als daar geen warmtenet wordt aangelegd.
Dus het is belangrijk om te zeggen: Hier komt geen warmtenet...
want dan geldt die normering en gaat dat individuele spoor sneller lopen.
Dat soort dingen haalden ze op in die lokale warmtetransitie in beeld.
SUZAN: En dan halen ze dat allemaal op.
Maar ik ben zelf altijd erg fan van dat je ergens anders een mooi voorbeeld kan zien.
Dus is het dan ook nog eens zo dat alles wat opgehaald wordt ergens centraal te vinden is?
JAN: Op twee manieren.
Het plaatje dat er telkens bij mij in het hoofd zit is, en wat het NPLW doet, is brengen.
Het is die duidelijkheid brengen, de verhalen vertellen...
beleid uitdragen en ophalen zodat ze ons weer voeden.
Maar vooral: Hoe kunnen we van elkaar leren?
Dus er ontstaat zo meteen, gekoppeld aan de RES-regio's...
ontstaan er dertig ondersteunende regio's met een regionale ondersteuningsstructuur.
En daar kunnen dus gemeenten van elkaar leren in de regio...
en kunnen ze aansluiting vinden bij lokale bouwers, bij netbeheerders.
Daar moet een gesprek ontstaan om op dat niveau te leren.
En op het nationale niveau zijn er themagroepen, bijvoorbeeld over participatie of over juridica...
waar je dus op dat niveau met elkaar landelijk dingen kan delen.
En er is een speciale website, begreep ik ook.
Misschien kunnen we vragen of die even in de chat wordt gezet.
JAN: Van het NPLW. -Ja, precies.
Oké, dus zo kunnen we halen en brengen. -JAN: Halen, brengen en leren.
SUZAN: En leren. Halen, brengen en leren.
Je begon net even over de wetgeving, de... -JAN: De Wgiw.
De Wgiw en WIS. Zit daar nog meer om?
Of is dat wat jij vertelde, wat nu de stand van zaken is?
Wat ik net vertelde, is dat ie nu bij de koning ligt, dat ie binnenkort in de Kamer is...
dat ik blij ben dat die wet er eindelijk is, dat het een spannende route gaat worden in de Kamer...
maar dat het een essentiële wet is om die transitie tegen lage kosten met elkaar te bereiken.
En de onderliggende kern is...
dat we niet zo meteen in een wijk het aardgas afsluiten voor een paar...
maar dat het hele gasnet moet blijven liggen voor een paar...
want dan worden de totale kosten van de transitie heel hoog. Dat is de kern van die wet:
Hoe gaan we ervoor zorgen dat we het met elkaar zo kosteneffectief mogelijk doen?
En de WIS noemde je nog. -SUZAN: De Warmtenetten Investeringssubsidie.
JAN: Daar wil ik nog wel één belangrijk ding over vertellen.
Daar staat 'subsidie' in en ik vind het eigenlijk geen subsidie.
En dat is belangrijk om... -SUZAN: Investering?
Wat ik net vertelde, is: die warmtenetten, die betalen eigenlijk alleen maar de aangeslotenen.
Terwijl als je een verzwaring moet hebben van je elektriciteitsnet...
dan betaal je dat met alle mensen op dat elektriciteitsnet, dat socialiseer je.
Terwijl de laagste maatschappelijke kosten vaak bij warmtenetten zitten.
Als je kijkt naar de totale maatschappelijke kosten, zijn die warmtenetten de goedkoopste...
maar als je kijkt naar de individuele kosten die eindgebruikers daar betalen, zijn ze best hoog.
Dus ik vind het geen subsidie...
maar een beetje het socialiseren van die kosten over meer mensen via de begroting.
Maar die subsidie is er en die is belangrijk om ervoor te zorgen dat de totale onrendabele top...
dus, als je aansluit, wat is het verschil tussen wat de totale kosten van het hele warmtenet zijn...
en wat jij kan betalen in een gassituatie, dan is warmte duurder.
En dat verschil, die onrendabele top, die dekt de WIS voor een deel af.
Hij staat nu open en hij is al gelijk weer uitgeput.
Maar dat is heel goed nieuws, want dat betekent dat er veel warmtenetten aankomen.
Hij was voor 150 miljoen opengesteld, maar er zit 1,6 miljard in die pot.
Volgend jaar gaat ie weer open. -Gewoon per januari 2024.
En dan hopen we dat er inderdaad genoeg personeel is om het uit te voeren.
JAN: Daar gaan we het zo over hebben.
Annemarie, ik begon al even over de winkels. Zo hebben we ook kantoren, schoolgebouwen.
Als ik denk aan 't schoolgebouw van m'n jongste, denk ik ook: daar kan ook nog wel wat gebeuren.
Oud schoolgebouw, heel leuk, maar wel heel oud.
Die partijen, hoe bereik je die? Hetzelfde als...
Het lijkt er wel heel erg op. Het lijkt ook wel weer op de metafoor van Ferdi van dat fierljeppen...
dat daar echt heel veel zeiden... Ik weet niet of de mensen dat thuis zien of die meekijken...
maar wij zien een voorbeeld van een heel mooi verduurzaamde school...
en een verduurzaamd ziekenhuis.
Maar er zijn veel partijen die het wel weten, die weten wel aan de overkant van de sloot te komen.
Maar er zijn ook veel, en dat zijn vaak toch de kleinere, bijvoorbeeld de kleinere MKB-bedrijven...
maar ook, wij noemen dat maatschappelijk vastgoed...
dus de scholen, de culturele instellingen, bibliotheken, de sportverenigingen...
die dat niet precies weten.
En dan lijkt het wel weer een beetje op, het hele pakket wat we hebben voor woningeigenaren.
Het begint eigenlijk weer met die informatie en daar hebben we landelijke websites voor.
En dan wel gericht, dus we hebben voor de scholen andere informatie dan voor de bedrijven.
Je hebt landelijke sites, maar ik zie ook op veel sites van gemeenten prachtige digitale platforms...
ondernemingsloketten met echt alles op een rijtje.
Dus die informatie is eigenlijk goed te vinden, maar vervolgens moet je weer aan de slag gaan.
Dus daarvoor hebben we ontzorgings- programma's, bijvoorbeeld voor die scholen.
Als je dat niet zelf weet te doen, kan je aankloppen bij de provincie.
Die hebben een ontzorgingsprogramma. -SUZAN: Op provinciaal niveau.
ANNEMARIE: Ja, dat hebben we bij de provincies belegd.
Dat loopt al twee jaar. Dat loopt heel goed.
Veel scholen, culturele instellingen, sport- verenigingen weten dat programma te vinden...
en dan word je echt bij de hand genomen, van: Dit is de basisinformatie. Wat kan je doen?
Tot en met het aanvragen van offertes om echt zo'n hele verduurzaming te regelen.
Vervolgens zijn daar ook weer subsidies.
Die subsidies zijn ingericht voor de verschillende doelgroepen...
dus je hebt aparte subsidies voor het maatschappelijk vastgoed.
Dat noemen we de DUMAVA, duurzaam maatschappelijk vastgoed.
De tweede tranche gaat binnenkort open. Het loket gaat in september weer open.
Vorig jaar hadden we de eerste tranche en die was in één dag uitgeput...
dus we zien daar ook een enorme versnelling. En in september gaat ie open...
en de nog grotere pot gaat, volgend jaar april mikken we op, open...
dus daar is in ieder geval heel veel geld voor subsidie. En hetzelfde geldt voor de bedrijven.
Daar hebben we veel fiscale regelingen voor...
en ook subsidies voor die ontzorging en advisering.
En is het dan ook zo...
want je hebt natuurlijk te maken ook weer met die wijken waar veel scholen in zitten...
Een school is dan ook natuurlijk wel, nou ja, daarin verplicht niet...
maar die wil natuurlijk ook mee met dat soort initiatieven.
Zeker, ik was eigenlijk nog net niet klaar met m'n verhaal.
Je hebt inderdaad die subsidies, maar alleen daarmee ga je het niet redden.
Je hebt ook weer extra geld nodig. Afhankelijk van wat voor gebouw je mee te maken hebt...
is er bijvoorbeeld geld bij de gemeente of kan je gewoon geld lenen bij banken.
Er is ook voor bedrijven...
Voor kleinere bedrijven hebben we de borgstellingsregeling voor MKB-bedrijven...
en daar hebben we een groene variant van gemaakt...
waarmee het makkelijker is om grotere financiering aan te trekken bij de banken.
Wat een belangrijke extra stap is die we afgelopen april ook in de Kamerbrief hebben meegenomen...
is de duidelijkheid die we bieden.
Dus dat gaat om de duidelijkheid die Jan net ook noemt van dat je in de gemeente weet:
In mijn wijk gaat er dit gebeuren.
Maar we hebben ook aanvullende afspraken gemaakt, van:
Per 2027 mogen deze gebouwen eigenlijk niet meer verhuurd worden bijvoorbeeld.
Ook bij de gebouwen hebben we dat soort afspraken.
En voor de scholen, er moet nog bij heel wat scholen, vooral basisscholen, heel veel gebeuren.
Daar hebben we zelf de afspraak gemaakt...
maar daar volgen we het tempo van Brussel en dat is een paar jaar later.
Maar uiteindelijk is dat, dat de slechtste gebouwen niet meer gebruikt of verhuurd mogen worden.
En we hebben ook de renovatiestandaard vorig jaar november verstuurd naar de Tweede Kamer...
en dat is uiteindelijk het eindplaatje waar je aan moet voldoen.
Dus dat is voor heel veel gebouwen een energielabel A++ of een energielabel A+++.
SUZAN: Ontzettend veel initiatieven en mogelijkheden als ik het zo ook hoor.
ANNEMARIE: En je ziet gelukkig ook aan het aantal aanvragen dat dat ook enorm loopt.
Dus er is nog heel veel te doen, maar die versnelling is zeker ook in gang gezet.
Tot slot nog even kort: goed voorbeeld doet goed volgen.
Hoe zit dat met het Rijk zelf als we het hebben over die gebouwen verduurzamen?
Veel gebouwen in Den Haag zijn natuurlijk nieuwbouw, maar hoe ziet het er verder uit?
ANNEMARIE: Ons kantoor is inderdaad een heel mooi A+++-pand, dus dat is heel prettig werken.
Maar ik ben opgegroeid in de tijd inderdaad van de reclame: Beter milieu begint bij jezelf.
Nou, Rijk, draag het goede voorbeeld uit. Een van de mooie voorbeelden daarvan...
vond ik vorig jaar toen de energieprijzen zo enorm gingen stijgen...
hebben wij de campagne 'Zet ook de knop om' gelanceerd.
Dat was voor heel Nederland:
Zet je verwarming twee graden lager, dus op negentien graden in de winter.
Probeer ook minder te koelen in de zomer, ook twee graden.
En het Rijksvastgoedbedrijf is echt als een tierelier door al die panden heen gegaan...
en dat hebben we gemerkt.
Dat vinden wij op onze directie natuurlijk alleen maar hartstikke mooi.
In de winter gewoon een warme trui aantrekken, maar dat is een beetje weer het gedrag.
Dus: hoe stel je installaties in?
We zijn ook bij bijna alle... We hebben een energielabel C-verplichting voor kantoren.
Bijna al die Rijkskantoren voldoen daaraan.
Er zijn er nog een paar niet, maar die worden volgens mij dit jaar allemaal nog aangepakt.
Maar niet alle Rijksgebouwen voldoen aan dit mooie plaatje.
We hebben ook heel veel gevangenissen en er zijn ook heel veel Defensiegebouwen.
Voor die gebouwen die niet allemaal zo'n A+++-label hebben...
hebben we zogeheten portefeuilleroutekaarten...
waarbij we voor de komende jaren planmatig hebben bedacht, van:
Hoe kunnen ze ofwel stapsgewijs of in één keer naar dat eindniveau?
SUZAN: Meer onderhoudsplan, maar dan gericht op verduurzaming.
Een heleboel informatie al. Dank je wel, Annemarie.
Zo meteen mag jij weer terugkomen hier aan tafel.
We hebben het nu vooral gehad over wat de gemeentes kunnen doen...
de verhuurders, bewoners.
Maar we gaan het nu hebben over de aanbodkant.
Ja, de aanbodkant. Ik heb ook begrepen...
bouwen met materialen die duurzamer kunnen...
dan de traditionele industrialisatie in het bouwproces.
We gaan het daarover hebben. De adviezen van minister Hugo de Jonge.
Nogmaals Annemarie, dank je. Tot zo meteen.
En ondertussen heb ik een pollvraag weer aan jou.
En dat is namelijk... Ik zei het al: milieuvriendelijke materialen.
Wat is nou nodig om iedereen te laten werken met milieuvriendelijke materialen?
Dus wat is nou nodig om iedereen te laten werken met milieuvriendelijke materialen?
Is dat meer ondersteuning en financiering?
Niets, er zijn al duurzame materialen.
Of C: meer innovatie en stimulering. Of D: meer richting geven via normering.
Dat kun je weer aangeven in de chat hier. Ondertussen bij mij aan tafel sluit hier aan...
Afdelingshoofd Bouwregelgeving en Bouwkwaliteit van het ministerie van Binnenlandse Zaken...
Jelle Bluemink, welkom. -Dank je wel.
SUZAN: Die achternamen, die gingen niet zo.
JELLE: Die komt uit de Achterhoek. -SUZAN: Ja, oké, dat blijkt dus nu. Dank je wel.
Fijn dat je erbij bent. We gaan zo meteen even zien wat er gereageerd wordt.
Als je het hebt over waar behoefte aan is om met die milieuvriendelijke materialen te werken...
Ik begreep ook: de minister wil graag met de bouwsector...
de ontwerp- en technieksector en de medeoverheden en de relevante ministeries...
een overleg voor bouwmaterialenakkoord om dat natuurlijk te stimuleren...
dat meer gebruiken van milieuvriendelijke materialen en circulair bouwen.
Daar zitten die drie partijen bij, daar zitten medeoverheden bij, relevante ministeries.
Ik dacht ook: het is misschien ook wel goed op basis van de polluitslag:
Waar is dan behoefte aan is als je het hebt over zo'n bouwmaterialenakkoord.
Ik ga eens even kijken.
Wat is nodig? Daarvan zegt 15%: meer ondersteuning en financiering.
6% zegt: niets, er zijn al duurzame materialen. 16% zegt: meer innovatie en stimulering.
En maar liefst 62% zegt: meer richting geven via normering.
JAN: Nou, Jelle. -Aan de bak, ja.
We mogen aan de bak. -SUZAN: Ja, dat is voor jou, hè?
Daar mag jij mee aan de bak. -Ja.
SUZAN: Verbaast je dit? -Nee.
SUZAN: Want?
Mensen die bezig zijn met duurzame bouw...
die roepen allemaal om verduurzaming.
En eigenlijk, als je heel eerlijk bent...
vindt in alle industrieën...
alle vormen van bouwmaterialen en productie daarvan...
vindt al verduurzaming plaats.
Het gaat heel veel om: Hoe snel gaat het eigenlijk? Gaat het wel snel genoeg?
Als ik mevrouw Cramer, dus oud-minister spreek, die zegt:
We zijn hartstikke goed bezig met onze betonsector en onze staalsector.
Gaat het snel genoeg? Iedereen wil sneller, maar overal zie je bewegingen om te verduurzamen.
Want je hebt alles nodig.
Je hebt nieuwe materialen nodig, je hebt hergebruikte materialen nodig.
En je hebt het oude materiaal, conventionele materiaal, maar dan op een...
SUZAN: Andere manier gebruikt. -Andere manier gemaakt of gewonnen.
Dus al die aspecten, die horen natuurlijk wel bij verduurzaming van de materialen.
En daar is het op gericht, minder milieudruk is beter voor ons.
Dus als het kan, waarom zou je dan nog bouwen met vervuilende materialen?
SUZAN: Maar dan wordt er gezegd: meer normering...
en dan zit het misschien ook in brandveiligheid?
JELLE: Als het gaat om duurzaamheid, gaat het natuurlijk om:
Hoeveel milieudruk mag dan zo'n woning of ziekenhuis waar Annemarie het net over had...
of mag een school genereren per vierkante meter per jaar?
SUZAN: Op die manier. Dus: Hoeveel? Waar? Hoeveel duurzame materialen?
JELLE: Ja. Dus als je een materiaal gebruikt en daar is een hele systematiek voor...
MPG voor de mensen die dat... Nee, dan haak jij af.
SUZAN: Overspoeld met afkortingen.
De mensen thuis van de gemeente weten dat zeker.
De milieuprestatie van de gebouwen...
drukt uit hoeveel milieukosten er zijn door het gebruik van de materialen.
En sommige hebben hele lage milieukosten, sommige hebben hele hoge milieukosten.
En dat wordt allemaal bij elkaar geteld en dat moet dan voldoen aan een bepaalde norm.
En die norm... -SUZAN: Die is belangrijk.
JELLE: Die is belangrijk en die willen we nu gaan verlagen.
En dat betekent dat de milieudruk omlaag moet, dus dat is die normeringskant.
Het afgelopen half jaar...
De minister heeft er in december een mooie brief over geschreven aan de Kamer met de ambitie.
We hebben echt heel veel onderzoek gedaan met specialisten.
Keihard gewerkt en we komen nu toch wel tot het beeld dat die milieudruk omlaag kan.
Is dat genoeg? -SUZAN: Hoe kan dat dan?
Nou, omdat één: er is meer beschikbaar. Dus er komt steeds meer beschikbaar.
Twee: we kijken ook iets beter hoe we dat berekenen.
Dat heet nauwkeurig rekenen. Wat neem je mee en niet? Dat is een vraag.
En twee: er zitten ook ontwerpkeuzes in.
Dus ontwerpers, dus architecten, aannemers gaan nu ook al wel kijken:
Kan ik toch iets minder milieuvervuilend bouwen?
Ik was vorige week op het congres van het Lenteakkoord 2.0.
Ontzettend veel energie voor duurzame bouw.
Daar zaten ook een aantal ondernemers, uit Brabant geloof ik.
Ik weet de naam niet meer, ik zal ook geen reclame maken.
Maar dat bedrijf was echt top of the bill als het gaat om hergebruik van beton...
en dan dus van het oude beton nieuw beton maken.
Dat scheelt ontzettend veel grondstoffen, dus heel weinig milieukosten.
Mooie innovaties. -JELLE: Dat zijn innovaties die we ook voorstellen.
Ja, want het is ook nodig, Jan, dit. Innovatie is hard nodig.
Dat tempo moet omhoog. Zeker om die woningnood op te lossen.
Ja, en om onze verduurzamingsopgave te halen. Dus het zijn eigenlijk twee dingen.
Het is wel mooi hoe Jelle dat ook schetst, want je hebt aan de ene kant dat we veel sneller dan nu...
want als je dit tempo... Je noemde aan het begin de cijfers.
Dan denk ik: gaat de goeie kant op, de versnelling is ingezet.
Maar we moeten echt naar honderdduizenden woningen per jaar verduurzamen.
Daarnaast hebben we die hele grote opgave nog voor de nieuwe bouwopgave.
Dus wat Jelle zegt, is heel belangrijk. Dat tempo moet aan de ene kant omhoog...
en in dat hoge tempo ook goeie dingen neerzetten.
Dus dat we niet alleen maar een blinde focus hebben op onze energiebesparing.
Niet dat we met heel snel energie besparen een hele grote milieudruk opleggen...
waarmee je eigenlijk je energiebesparing tenietdoet. Dus er zit een balans in.
Hoe besparen we energie en hoe gaan we dat opschalen en zo snel mogelijk doen?
En hoe zetten we die huizen neer?
Hoe zorgen we aan de andere kant dat we dat fatsoenlijk doen en goeie dingen neerzetten?
In die opschaling moet echt heel veel gebeuren.
Daar is echt... En daar zijn we heel breed mee bezig.
Maar er is echt een radicale transformatie, zeg maar, van die bouw nodig...
om af te stappen van een N=1-aanpak en echt geïndustrialiseerd te gaan werken.
Dat is ook nodig gelet op het enorme tekort in de arbeidsmarkt...
waarbij we echt met veel minder mensen hetzelfde werk...
of met veel minder mensen meer werk moeten gaan doen.
Maak het eens voor mij heel simpel uitlegbaar hoe industrialisatie gaat helpen om te versnellen...
en dat ook mogelijk te maken met de mensen die er nu zijn?
JAN: Ja, kijk, heel simpel.
Stel je voor dat je een rijtje woningen hebt en dat pak je op de oude manier aan.
Dan komt er een aannemer, die zet een steiger neer...
die gaat kijken en begint te timmeren bij huis één.
Die is daar een paar weken bezig, gaat naar huis twee en drie...
en op een gegeven moment is dat klaar en dan zijn er best veel mensen op die plek nodig.
Wat al kan, is als je een koppeling maakt van digitalisering...
Dus je zou langsrijden met een auto en maakt een scan van die hele gevel.
Dat start gelijk een productieproces in een fabriek die die gevels produceert.
Die gevels die dan allemaal precies op maat zijn gemaakt en die dan gerobotiseerd...
daar zijn heel mooie voorbeelden van, gewoon metselen.
Waarbij de mensen dus niet meer op de bouw werken, maar vooral in de fabriek.
Dat je daar met robotisering, dus met veel minder mensen...
andersoortig werk, veel meer kan bereiken.
En dat die gevels in één dag 'poef-poef-poef' voor datzelfde rijtje worden geplakt.
Dat gebeurt nog niet? -JAN: Jawel.
O, ik wou al zeggen. -Nee, maar echt op een hele lage schaal.
Vooral in de verduurzaming gaat... -SUZAN: Oké. Want dit is fantastisch.
Ja, dit is fantastisch.
Maar het gaat nog te langzaam en wat hier heel belangrijk voor is...
en daar kom ik zo meteen nog uitgebreider...
SUZAN: Je mag het ook nu doen. -Dat is goed.
De kern daarvan is dat wij nu met elkaar die stap moeten gaan zetten.
En met elkaar wil ik zeggen: met de vraagkant en de aanbodkant...
die allebei daarnaartoe moeten bewegen.
Want wij zijn nog gewend in het denken dat die industrialisatie en die robotisering leiden...
tot een soort eenheidsworst of dat dat... -SUZAN: Dat zit in het beeld.
In het beeld. Dat dat niet kan op een geïndustrialiseerde manier.
Dat je dan eigenlijk relatief lelijke huizen krijgt. Dat is gewoon niet waar.
Het beeld is ook dat corporaties nog best wel aanbesteden op hun oude manier.
Gewoon hun eigen aannemers nog kennen, een N=1-aanpak aanbesteden.
Daardoor durven bouwers hier heel beperkt in te investeren.
Zo meteen investeer ik in een grote fabriek die dit kan, investeer ik in die digitalisering...
maar is de vraag te klein omdat de markt dit nog niet van me vraagt.
Dus we moeten samen die stap zetten. Hoe kunnen we ervoor zorgen...
en dat is de kernvraag eigenlijk, dat we een continue vraag creëren?
Een stroom van woningen waarin je zegt: 5000 in dat jaar, 5000 in dat jaar, 5000 in dat jaar.
Met corporaties samen. Waardoor de kosten enorm omlaag kunnen...
en anders gaan we het gewoon ook niet halen gelet op de mensen die we hebben.
Iedereen heeft 'n verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat aanbod en vraag bij elkaar komen...
en dat je door een continue vraag te creëren die investeringen bij de bouwers laat ontstaan.
SUZAN: Hier verandert ook het profiel dat je nodig hebt om te bouwen van mensen.
Want dit is niet alleen maar de bouwer, dit zit ook veel meer aan de digitale kant.
Zeker. Dus het is precies die combinatie van het digitaliseren...
andersoortige mensen dus die aansturen en systemen maken.
Maar je hebt nog steeds heel veel bouwers nodig en het beeld was ook...
Ik bedoel, helemaal aan het begin zag je bij sommige grote, Van Wijnen en Plegt-Vos...
dat soort fabrieken, want dit gebeurt in de nieuwbouw ook...
dat ze dachten: het is zonde, want ik hoor op de bouw, de romantiek ook.
Maar op enig moment denken ze: best fijn dat ik niet door weer en wind...
maar in de fabriek, als ik er goed bij kan...
makkelijk kan schroeven en niet ergens op de bouw.
Dus de faalkosten voor de hele bouw gaan ook enorm omlaag.
Daardoor zie je dat in de nieuwbouw deze stappen al wel worden gezet en we...
De term daarvoor is: bouwstromen op gang willen brengen waardoor die investering ook loont.
Dat is in de nieuwbouw...
SUZAN: Bouwstromen op gang brengen waardoor de investering loont.
JAN: Ja. Dus bouwers moeten weten: als er logische en goeie bouwstromen zijn...
dan durven ze te investeren in zo'n fabriek. En dat heb je ook voor de verbouw.
Dat is nog relatief klein, maar we willen verbouwstromen creëren...
waardoor ook op de renovatiemarkt dat soort investeringen gedaan worden.
Ik zie hier ook hele mooie projectopdrachten voor het onderwijs.
JAN: Het is ontzettend leuk.
Maar ook om dit veel meer bij het onderwijs neer te gaan leggen...
om ook dat beeld van al die jongens en meisjes die in de bouw gaan werken...
al voor te bereiden op: het is niet meer het traditionele bouwen.
JAN: Ja, en hier voel je... Het is gewoon helemaal waar wat je zegt...
en hier voel je, en dit is dus ook de oproep aan de gemeenten of wat ik zelf telkens zie...
dat deze manier van bouwen en de manier van daarnaar kijken...
nog best wel ver afstaat van het proces dat nu in gemeenten plaatsvindt...
waarbij mensen langs deuren gaan en wat wil jij, participatieprocessen enzovoort.
Ook in de proeftuinen.
Ik ben een tijd waarnemend directeur geweest van het PAW...
en ik vond het een prachtig programma op een ding na.
We hadden een paar proeftuinen moeten hebben die aan de achterkant begonnen, waarbij je denkt:
Wat voor soort geïndustrialiseerde mooie oplossing kan jij nou bieden voor zo'n wijk?
En vinden mensen het eigenlijk niet heel fijn om gewoon te zeggen: een soort catalogus.
Dit soort oplossingen tegen lagere kosten en dat opschalen.
Dus dat je aan de achterkant begint en rekening houdt met het aanbod.
Nu zie je dat de spanning of de afstand tussen gemeenten en dit soort geïndustrialiseerde bouw...
nog veel te groot is. Dus de oproep is ook:
Vraag ook in die regionale ondersteuningsstructuur, die je net noemde...
Zorg er ook voor dat die contacten met die aanbodkant ontstaan.
Dat je ook weet hoe je die uitvoering gaat doen, dat die bouw dat ook aankan.
Dat ze dat ook kunnen matchen met: hier komt nieuwbouw, hier komt dit.
Want dat is dezelfde bouwcapaciteit. -SUZAN: Een hele andere uitvraag.
JAN: Een hele andere uitvraag. -SUZAN: Uitvraag en aanbesteding.
JELLE: Maar kinderschoenen nog, hè, Jan? -JAN: Ja.
Nou ja, kinderschoenen? Ik zou zeker TU Delft Bouwkunde erbij halen...
en de scholen, mbo. Het is toch fantastisch om hiermee aan de slag te gaan?
JAN: Gebeurt ook. We hebben net een TKI opgericht.
Een topconsortium waar, precies wat jij zegt, de verhouding is tussen overheid, bedrijfsleven...
en de kennisinstellingen voor bouw en techniek, waarin deze opschaling, de digitalisering...
industrialisatie, de Human Capital Agenda, centraal staat in die opgave.
We hebben ook een heel groot groeifonds- voorstel, dat eigenlijk dit in z'n kern doet.
Die koppelt dat dan ook nog met de opgave van Jelle.
Dus die gaat de industrialisatie en de opschaling maken...
en hoe kunnen we dat dan doen met biobased ketens die we daarin gaan verwerken.
SUZAN: Mooi dat je daarover begint, want jij bent op werkbezoek geweest...
en ik krijg hier een vraag: hoe stimuleren we het gebruik van biobased bouwmateriaal?
Volgens mij ben jij pas op werkbezoek geweest waar dat gebeurde.
Dat klopt. Vorige week donderdag was er een werkbezoek georganiseerd voor onze minister.
Die kon helaas niet. We hebben gezien dat het niet helemaal vlekkeloos verliep...
met z'n huisvestingswet, dus hij kon uiteindelijk niet.
Het stond wel in mijn agenda, dus ik ben gewoon gegaan...
want Building Balance had een heel mooi werkbezoek georganiseerd.
Dat begon echt op het platteland, zeg maar.
SUZAN: Kun je hem toespitsen op wat je hebt gezien?
JELLE: Dus op het platteland stonden we in een vrachtwagen, kopje koffie erbij...
en we keken uit over links de hennepvelden en rechts het graanveld, zeg maar even.
Daar stond inmiddels ook al de slogan van onze minister: Hier groeien huizen.
SUZAN: Fantastisch.
Dus voor het graanveld, moet je voorstellen: Hier groeien huizen.
En dat is natuurlijk de kern van biobased. In Nederland is dat met name vezelteelt.
We kennen weinig bosbouw. Maar vezelteelt gewoon op het land.
Dat heeft diverse voordelen.
Als het gaat om bemesting of het gaat om beregenen.
Dus op het land levert dat al minder problemen op dan de traditionele middelen...
die je wel moet bemesten.
En dat zat daar tegen een Natura 2000-gebied aan, dus win-win denk je.
En twee soorten producten: hennep en graan.
En daar heeft Building Balance, dat is een stichting die wij subsidiëren...
het opschalingsplan aan ons overhandigd.
Dus hoe komen we van, zeg maar, nu nog wat pilots...
naar een hele grote markt? Want het kabinet heeft daarvan gezegd:
'Daar willen we in investeren en dat gaan we ook doen met 200 miljoen.'
Maar hoe werkt dat dan?
Ja, als het gaat om graan, dat blauwe koren staat daar mooi op het land.
Het graan wordt natuurlijk gebruikt voor de voedselvoorziening.
En de steeltjes, zeg maar even, worden gehakseld.
Ik weet niet of ze dat hakselen noemen, maar ik noem dat hakselen.
Dat wordt klein gemaakt. -Ja, verpulverd.
JELLE: Ja, maar kleine...
Die worden dan in balen gezet en dat wordt ingeblazen in daken.
Want na dat akkerland zijn we naar een woning geweest.
Een meneer stelde z'n woning beschikbaar zodat wij konden zien hoe dat werkte.
Dus we stonden boven op z'n zolder.
Daar was een mooi rasterwerk aangebracht en een mooie deklaag was er al.
En door die deklaag ging een soort van stofzuiger, maar dan omgekeerd, het werd erin geblazen.
SUZAN: Ja, een blazer.
Dus beneden voor het huis stond een karretje met een apparaat zodat het erin geblazen kon worden.
Eén slang door het huis, geen rotzooi in je huis...
en het hele dak was binnen no time vol geblazen, zeg maar even, met biobased vezels.
SUZAN: En dat helpt bij de isolatie. -JELLE: Dat is ook isolatie.
Ik ga je eventjes, want we moeten een klein beetje door.
Hoe gaat dat dan helpen? Hoe ga je stimuleren dat dat meer gebruikt wordt?
Want dat was ook de vraag. -We begonnen net over normeren.
Normeren, als de milieudruk omlaaggaat... Biobased vezels kennen een lage milieudruk.
Dus als je al een betonnen fundering hebt, in Nederland is dat toch wel vrij gebruikelijk...
dan tikt dat behoorlijk door in je milieudruk. -SUZAN: Precies.
Als je daar dan ook nog bakstenen bovenop zet, dan tikt dat nog harder door.
Dan moet je ergens gaan denken: maar hoe ga ik dan toch onder die norm blijven?
Dat kan bijvoorbeeld met biobased platen of biobased isolatie.
SUZAN: Dat is toch fantastisch? -Het kan, maar het is wel een ontwerpkeuze.
Daar zullen architecten en aannemers nog wel heel veel aan moeten rekenen.
Maar goed, dat is een ander alternatief...
voor isolatiemateriaal gemaakt op hoge temperatuur...
op schuim of, hoe heet dat, EPS of op steenwol, dat op hoge temperatuur wordt gemaakt...
met een hoge milieudruk. Dus zo werken die dingen in elkaar.
Dus wij zeggen niet wat een bouwer of ontwerper moet kiezen...
we zeggen alleen waar het aan moet voldoen.
Past de bouwregelgeving dan ook bij dit soort innovaties?
JELLE: Jazeker. Dat heeft te maken met de hoogte van de norm die je stelt.
Ja, daar ga je nu mee aan de slag. -Ja.
Als we de norm nog veel lager zouden doen dan dat we nu dadelijk gaan publiceren...
dan komen wel die 900.000 woningen in Nederland in gevaar.
Dan gaat mijn minister ook zeggen...
Het is nog even zoeken naar de balans.
We hebben ook andere opgaven dan alleen maar de verduurzaming.
Dus het aantal woningen. Daar zitten we te kijken...
en we hebben laten onderzoeken: is het mogelijk wat we willen?
Een forse reductie, ongeveer 40 procent, van de milieudruk willen we realiseren in de norm.
En dan kunnen we nog steeds 900.000 woningen bouwen.
Dus die balans hebben we daar wel in gezocht.
SUZAN: En als gemeentes nu denken: dit is fantastisch, hier ga ik mee experimenteren...
van land tot pand met nieuwbouwwoningen, dan kan dat ook zomaar?
Gemeenten kunnen zelf woningen maken en verhuren, in die zin zou dat kunnen.
Maar ze moeten zich wel houden aan alles wat we hebben geregeld in het Bouwbesluit.
Want als er in het Bouwbesluit iets is geregeld, dan geldt dat voor heel Nederland...
dan geldt het voor alle bouwwerken.
De gemeenten kunnen daar niet zelfstandig andere eisen aan stellen.
SUZAN: Ga je dan het Bouwbesluit aanpassen zodat dit soort dingen meer mogelijk zijn?
Om dat meer te stimuleren?
Het verlagen van de milieudruk is een grote stimulans voor het gebruik...
van milieuvriendelijke producten...
waaronder hernieuwbare bouwmaterialen, zoals vezelteelt.
Wanneer zit dat eraan te komen? Dat dat allemaal...
JELLE: We gaan na de zomer beginnen met het wetgevingstraject.
We zijn natuurlijk ambtenaar.
Dus dat zal in het Bouwbesluit, straks dan Besluit Bouwwerken Leefomgeving...
want we gaan naar de Omgevingswet, in 2025 van kracht worden.
Dat is de planning die we nu voorstaan.
SUZAN: Dat is mooi. -JELLE: Ja.
SUZAN: We gaan Annemarie erbij halen voor wat vragen die nog gesteld kunnen worden.
Dus heb je nog niet je vraag ingestuurd in de chat, doe dat dan nu.
Dan kunnen we nog even samen met Jan, Jelle en Annemarie wat vragen beantwoorden.
Ik heb gelijk ook al een vraag en daar is Annemarie, die komt daar binnen.
Ik wist echt niet dat dat zo makkelijk kan met die kleine steeltjes.
Dat is een fantastische innovatie. -JELLE: Ja.
Het is wel bouwregelgeving.
Dit is niet de enige norm die we stellen. -SUZAN: Nee, tuurlijk niet.
Dus het moet niet branden, het moet niet aangeknaagd worden door knaagdieren...
SUZAN: Nee, daarom vroeg ik ook: Past het allemaal in die bouwregelgeving?
Nee, daar moet goed op getest worden en het moet wel voldoen aan alle andere normen.
De gezondheidsnormen en dergelijke.
Dus die balans zal altijd bij de ontwerper en aannemer...
De gemeente toetst daar ook op.
Als er niet aan de norm wordt voldaan, dan krijg je nu nog geen vergunning...
en straks wordt het ingewikkeld om daar een verklaring voor te krijgen...
van de kwaliteitsborger, die dan vanaf 1 januari gaat werken.
SUZAN: Wat bedoel je daar precies mee?
Vanaf 1 januari krijgen we de Wet Kwaliteitsborging...
en voor grondgebonden woningen, zoals we hier op het plaatje zien...
hoef je geen vergunning meer aan te vragen voor het bouwtechnische deel.
Wel voor het omgevingsplandeel, maar het bouwtechnische deel niet...
want er is iemand die controleert of de aannemer bouwt conform het Bouwbesluit...
en dat zal ook voor duurzaamheidseisen gaan gelden.
SUZAN: Ja, en daar is binnenkort, of in november in ieder geval, een webinar geloof ik over...
of een congres. Oké, dat is die Wet Kwaliteitsborging.
Goed. Annemarie, fijn dat je er bent. We gaan kijken wat voor vragen er in de chat zijn.
Ik heb hier een vraag die gesteld is.
Aan het begin werd gezegd dat er 25 miljoen beschikbaar komt voor ondersteuning...
van de vve's. Waar kan dit worden aangevraagd en komen we wel met een ontzorg...
En komen er wel met alleen ontzorging...
En komen alleen... Zo. Eerst maar even de eerste vraag, dan kan ik ondertussen lezen.
Waar kan dat aangevraagd worden?
Over de vve's hebben we het nog nauwelijks gehad.
Ferdi noemde het wel even bij z'n introductie.
We hebben het over koopwoningen, verduurzamen, huurwoningen gehad.
We hebben het heel veel over de winkels en de scholen en de gebouwen gehad.
Dat doen we samen met de gemeenten, provincies en bouwers, allemaal langsgekomen.
Maar de vve is eigenlijk wel een heel belangrijke aparte doelgroep.
Dat gaat niet vanzelf. Daar hadden we al van alles en nog wat voor geregeld.
Bijvoorbeeld bij het Warmtefonds kun je ook een Energiebespaarlening voor vve's aanvragen.
Die vraagt een hele vve aan. Veel gemeenten hebben bijvoorbeeld vve-loketten...
waarbij je voor van alles en nog wat, maar dus ook voor verduurzamen, kan aankloppen.
Maar dat gaat niet snel genoeg.
Juist in deze doelgroep is er ontzettend veel potentie.
Gaat ook weer om meer dan een miljoen appartementen.
Maar het komt gewoon te traag op gang.
In het najaar heeft onze minister al aangekondigd: er komt een versnellingsagenda aan.
In de afgelopen maanden hebben we daar met iedereen...
in vve-land heel hard aan gewerkt. De zogeheten versnellingsagenda.
Dat gaat onder andere over die 25 miljoen waar jij naar vraagt.
Dat zijn eigenlijk een paar dingen die we extra gaan doen.
Er komt extra geld beschikbaar voor twee ontzorgingstakken of -potjes, hoe je het noemt.
Er komt een loket voor de vve zelf, landelijk.
Dus naast die gemeenteloketten komt er ook een landelijk loket...
waar mensen gewoon naartoe kunnen bellen, er staat informatie op de website, er komt een toolkit.
Maar er komt ook een landelijk ondersteuningspunt voor gemeenten.
We zien dat grote gemeenten, noem de G4...
Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, die loketten hebben...
maar nog lang niet alle gemeenten waar veel vve's zijn, hebben zo'n loket.
Daar komt dus ook een landelijk ontzorgingspakket voor.
Maar dat is een deel van die hele versnellingsagenda.
Het gaat niet alleen om een beetje ontzorgd en ondersteund worden.
Het gaat ook om de besluitvorming.
Die is ingewikkeld, zijn we ook heel druk mee bezig. We gaan dat eenvoudiger maken.
We gaan ook zorgen dat niet meer bijvoorbeeld twee derde...
of 75 procent meerderheid van stemmen moet hebben.
Dat wordt naar beneden gebracht naar vijftig plus een.
Er worden ook een paar andere dingen in de besluitvorming vereenvoudigd.
En tot slot gaat het weer om het geld.
Dus we hebben de subsidie, de SVVE, alweer een afkorting...
maar de Subsidie verduurzaming voor vve's.
Die hadden we afgelopen jaar al uitgebreid met maatregelen maar ook met procesondersteuning...
en per 1 januari 2024 breiden we die verder uit.
En tot slot hebben we in die Energiebespaarlening...
van het Warmtefonds ook nog een rentekorting afgesproken...
om het gewoon aantrekkelijker te maken.
SUZAN: Voor de vve's. -ANNEMARIE: Ja, en die is al in gang gezet.
En als mensen van vve's, voorzitters van vve's of de gemeentes...
dit nog even concreet terug willen lezen, waar kunnen ze dat dan vinden?
Ik vind dat wel lastig, want ik denk dat heel veel mensen vaak naar hun gemeentelijke plek gaan.
Dus naar die gemeentelijke vve-loketten, maar we hebben ook op zowel onze website...
volkshuisvestingnederland.nl, zo'n toolkit specifiek voor vve's...
als dat er op de RVO-website allemaal informatie voor vve's te vinden is.
En er wordt hard gewerkt aan een up-to-date versie op verbeterjehuis.nl...
ook specifiek voor vve's.
Dus het zijn wel een paar verschillende plekken afhankelijk van waar je naar op zoek bent.
SUZAN: Het is ook goed om te horen dat het verlaagd is naar vijftig procent plus een.
ANNEMARIE: Nog niet. Dat wordt aangekondigd en daar gaan we heel hard aan werken.
Was het maar zo eenvoudig.
Dat appartementsrecht is geregeld in het Burgerlijk Wetboek.
We gaan nu aankondigen dat we dat gaan doen...
en het is een heel wetgevingstraject om dat aan te passen.
Maar het feit dat we dat in ieder geval aankondigen is denk ik al heel erg belangrijk.
Maar het zal wel eventjes duren voordat dat helemaal klaar is, dat hele traject.
SUZAN: Ja, belangrijk. -JAN: Nog een kleine aanvulling.
Het gaat namelijk over die opschaling.
Je ziet dat er grote complexen zijn voor corporaties.
Als die allemaal corporatiebezit zijn, dan gaat die corporatie daar makkelijk over.
Maar er zijn heel veel van die grote complexen waar een aantal woningen verkocht zijn.
Waar je een gespikkeld bezit krijgt. Dus deze vve-discussie is ook heel belangrijk...
om dat te versimpelen om tot die opschaling te komen.
SUZAN: Zowel voor de bewoners, eigenaren als de corporaties.
JAN: Ja, en voor de bouwers om een continue stroom te krijgen.
SUZAN: Ja, oké. Nog één vraag voor jou, Jelle.
Er gaat... Wat gaat er... Dat gaat er gebeuren met...
Wat gaat er gebeuren met het beter waarderen van biobased materialen in de MPG-eis?
En nog een toelichting. Biobased materialen hebben een negatieve impact...
doordat er in de MPG van uitgegaan wordt...
dat deze materialen verbrand worden aan het einde van de levensduur. 75 jaar.
Ja, negatieve impact niet, want Europa zegt: het moet op nul gesteld worden.
Het positieve effect bij de groei en het verwerken wordt tenietgedaan...
aan het eind van het traject.
Dus we gaan uit van 75 jaar dat een woning staat.
In het begin neemt het koolstofdioxide op bijvoorbeeld...
aan het eind van de levensduur gaan we het verbranden of het verrot. Nu nog.
Dan zegt Europa: dan kun je niet dat minnetje aan het begin wel pakken...
en de plus aan het eind niet, dus per saldo is dat nul.
In de systematiek. -SUZAN: Ja, in het meten.
Nou, en daar staat het denken niet stil...
want staat dat huis er over 150 jaar niet meer of 200 jaar?
Dus het kan zijn dat daar nog, hoe heet dat...
ook vanuit Europese discussies verandering in komt.
Maar op dit moment is dat nog niet het geval...
dus daar waar vezelteelt in de nieuwbouw, want dan praten we alleen maar over nieuwbouw...
wordt gebruikt, dan moet je in de systematiek rekening houden...
met een minnetje aan het begin en een plusje aan het eind en dat is samen nul.
Ja. Een heleboel informatie even in een uur tijd.
Ik wil jullie bedanken voor deze toelichting op de middelen die al beschikbaar zijn...
en komen vanuit het programma versnelling verduurzaming gebouwde omgeving.
Ja, ik denk dat jullie ook gewoon weer hard aan het werk gaan, want dit...
Ik zie ook bij jou de lichtjes in de ogen...
als je erover praat, want volgens mij staat er ontzettend veel ook aan innovatie te wachten.
Ik vind het heel leuk om met elkaar en met gemeenten...
En als je ziet wat er allemaal beweegt en dat je ook...
We hebben natuurlijk een aanleiding gehad die heel negatief is...
maar je ziet waar Ferdi mee begon en dat is het belangrijkste.
Dat we een paar jaar geleden een aantal koplopers hadden die bezig waren met klimaat...
maar dat opeens onze geopolitieke afhankelijkheid, die enorme fluctuerende...
maar ook hele hoge gasprijzen, dat iedereen ermee bezig is.
Om daar met zoveel energie met veel mensen aan te werken is ook heel leuk.
Ik zie het trouwens bij jullie ook, hoor. -JELLE: Gelukkig.
Ik moet jou bijna, ik moet jou ook...
Je kan het zo mooi vertellen en ik voelde dat. Ik stond in het graanveld.
Dus ik zie daar ook echt de mogelijkheden, innovaties.
Maar het aardige is, ook voor de mensen thuis...
als je ergens langs een weiland rijdt en er staat: Hier groeien de huizen...
dan wil dat niet zeggen dat op die plek woningen komen.
SUZAN: Dat is wel even belangrijk dat je dat zegt. -JELLE: Precies. Dat was ook...
We stonden daar met z'n allen het opschalingsplan in ontvangst te nemen...
en toen kwam er een buurvrouw langs die zei: 'Gaan we hier woningen krijgen?'
Nou, dat is dus niet het geval. Het is bedoeld voor de bouwmaterialen.
Ja, dat is ook wel weer een geruststelling, dat we wel die mooie graanvelden houden.
Ja. Een hoop informatie, wat ik al zei...
en het is niet alleen dit webinar dat veel informatie geeft.
Het is natuurlijk mogelijk om het terug te kijken.
Zo meteen ontvang je ook een terugkijklink automatisch in je inbox.
Dan kun je dit webinar nog even terugkijken.
En ik zal nog even vertellen wat er nog allemaal komt, wat er op de agenda staat.
Op 20 november vindt in Breda het congres Volkshuisvesting Nederland...
inclusief verduurzaming plaats met minister Hugo de Jonge.
In november volgt ook dat congres, waar we het al over hadden, voor de Wet Kwaliteitswaarborging.
Of de Wet Kwaliteitsborging.
Heb je nou vragen over de warmtetransitie of wil je signalen doorgeven, mogelijkheden...
neem dan contact op met de accountmanagers...
van het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie...
en dat kun je ook weer vinden op de website.
Ik was eventjes kwijt welke dat was, daar kwamen we even net niet uit...
maar we vragen even of de moderatoren in de chat zetten welke site dat is.
Maar je kan natuurlijk ook op de website van volkshuisvestingnederland.nl kijken.
Daar staat veel en ook steeds nieuwe informatie op...
zoals die toolkit voor de vve, maar ook een toolkit voor doe-het-zelvers...
isoleren voor doe-het-zelvers.
Jan, daar kun jij je toolkit vandaan halen voor je huis van 1904.
Zeker, ik ben ook wel een doe-het-zelver. -SUZAN: Nou kijk, heel goed.
Dus genoeg te doen en genoeg te vinden.
En voor nu wil ik jullie bedanken voor het kijken en het insturen van jullie vragen...
en het meedoen aan de pollvragen.
Ik wens je een hele fijne dag en wellicht tot de volgende keer. Dank je wel.
(STILTE)