Ik ben Christel van de Wal, ik ben privacy adviseur bij CIO Rijk, ministerie BZK.
En ik ga in gesprek met Alex Corra van de Sociale Verzekeringsbank.
Leuk om in gesprek te gaan. Ik ben Alex Corra, ik ben beleidsadviseur Recht en Ethiek...
van het Ethics Center van de Sociale Verzekeringsbank...
en ik ben ook voorzitter van de domeingroep Ethiek van het CIP.
En ik hou me bezig met allerlei vraagstukken rond datagedreven werken en dataethiek.
Ja. Vandaag staat ethiek centraal als we datagedreven willen werken.
Ethiek heeft hierbij een sleutelpositie. Wat kan jij ons daarover vertellen?
Technologie is niet neutraal. We handelen altijd vanuit bepaalde waarden.
Technologie is ook altijd gebouwd vanuit bepaalde waarden en wordt ook geïmplementeerd...
met een bepaald wereldbeeld in het hoofd en dat maakt dat het niet neutraal is.
En het bewustzijn van welke waarden erachter zitten...
en welke keuzes daarin gemaakt worden en met name welke spanningen er kunnen zijn...
tussen verschillende publieke waarden en welke afwegingen je daarin maakt...
is heel belangrijk, want dat kan je ook helpen om beter te verantwoorden...
waarom je bepaalde keuzes gemaakt hebt als overheid.
Alex, kan je een concreet voorbeeld noemen hoe ethiek heeft bijgedragen...
aan waardegedreven gebruik van data?
Ja. Een aantal jaren geleden, dat was een van de eerste vragen die bij ons Ethics Center kwam.
Toen kwam het vraagstuk: is het oké om als organisatie data te gaan kopen...
om in te zetten voor het voorkomen van oneigenlijk gebruik van uitkeringen?
Het ging om 't volgende. Er was een databestand, dat was commercieel beschikbaar op de markt...
en daarin zaten allerlei gegevens over waar mensen post ontvingen.
En voor ons kon dat best interessant zijn...
omdat wij uitkeringen uitbetalen en bij een aantal van die uitkeringen...
als je samenwoont, zit er een verschil in het uitkeringsniveau.
En wij hebben de gewone reguliere burgerlijke stand waar we in kunnen kijken...
maar als je die twee datasets naast elkaar legt, zou je misschien verschillen kunnen zien.
Die verschillen zouden kunnen duiden op situaties die wij misschien niet in kaart hebben...
waar misschien sprake is van samenwoning, wat eigenlijk niet de bedoeling is...
in het kader van onze regeling die we uitvoeren.
Dus kwam men eigenlijk naar ons toe, naar de afdeling juridische zaken...
maar ook naar ons ethiekexpertisecentrum van: goh, kunnen wij deze dataset kopen?
In eerste instantie was de insteek: nou ja, juridisch ziet het er allemaal oké uit.
Uiteindelijk gedurende dat proces kwamen we erachter...
dat het juridisch misschien wel oké was, maar dat we vanuit ethisch perspectief...
toch twijfels hadden over het feit of de mensen die de toestemming hadden gegeven...
voor de doorverkoop van deze data...
wel doorhadden dat die data misschien bij de overheid terecht zou komen...
en uiteindelijk misschien wel voor fraudehandhaving gebruikt zou kunnen worden.
In ieder geval in die zin dat dat de basis zou zijn voor het starten van onderzoeken.
En uiteindelijk is toen de keuze gemaakt om dat niet te doen.
En gedurende dat proces hebben we eigenlijk een afwegingskader ontwikkeld...
met een aantal vragen waarvan we gezegd hebben:
Die gaan we ook op een ander moment opnieuw stellen als we weer zo'n situatie hebben.
Die gaan over: welke dingen zijn nou belangrijk, wat moet je afwegen...
om een goede keuze te kunnen maken voor het accepteren...
van het aannemen van data van buiten, van niet een andere overheidsorganisatie...
maar die je koopt of die misschien morgen op een USB-stick in een envelop in de bus valt...
en waarvan je denkt: ja, maar moeten we dan daar wel mee aan de slag?
Als ik je even samenvat, zeg je van:
We hebben een casus, die heeft tot inzichten geleid...
en die inzichten hebben we meegenomen naar toekomstige situaties. Dat heeft het opgeleverd.
En het heeft de awareness helpen creëren voor het belang...
van ethische afwegingen rond dit thema.
En juist door dat gesprek op een rustige en gedegen manier te voeren...
zonder meteen te oordelen, maar het oordeel wat uit te stellen...
hebben we denk ik ook het vertrouwen gecreëerd met onze eigen interne handhavingsafdeling...
om hier veel hechter op samen te werken.