Oke, hallo allemaal. Welkom bij deze presentatie over de aanpak die wij in Den Haag hebben
opgezet rondom vocht en schimmel in woningen. Ik ben Gert-Jan van der Panne, en ik ga gelijk
door naar de volgende sheet, en.. ik werk bij de gemeente Den Haag bij de afdeling Wonen
van die gemeente, in het team DOK. Duurzaamheid, onderhoud en kwaliteit. Dus ik hou mij bezig
met het verduurzamen van de woningvoorraad, maar ook zorgen dat ze voldoende onderhouden
zijn en toekomstbestendig zijn, en ja, de kwaliteit hebben die nodig is om prettig te
kunnen wonen. En dat is best wel een uitdaging. Even kort, waar ik het over ga hebben: ik
wil wat vertellen waarom we in Den Haag de aanpak voor vocht en schimmel hebben opgezet
met een aantal partners, wat we hebben gezien in de media de afgelopen tijd, cijfers, dan
ga ik wat dieper in over het beleid dat we volgen en de afspraken die we maken met de
woningcorporaties. Dan haal ik er één element uit de aanpak, dat is de inzet van de onafhankelijke
vocht- en schimmelexpert en dan rond ik af. Dan heb ik nog wat tips, tien minuutjes, dus
daar gaan we voor. Het team waar ik in zit heeft dus de missie
een gezonde, veilige, prettige, duurzame woningvoorraad in Den Haag te realiseren en dat is fors:
260.000 woningen waarvan er een hele hoop vooroorlogs zijn, enkelsteens, je kent het
wel. Dat is ingewikkeld voor energietransitie, maar ook voor zaken rondom ventilatie, vocht
en schimmel en goede isolatie. En om het interessant te maken is er natuurlijk ook een gezonde
mix van woningeigenaren, we hebben 80.000 corporatiewoningen en hele hoop woningen,
ongeveer 20% van de woningvoorraad, is van particuliere huurders en een heel groot deel
van eigenaar-bewoners. En die zitten met zijn allen ook nog eens af en toe in een vereniging
van eigenaren. En daar hebben we er heel veel van, vereniging van eigenaren (VvE), ruim 20.000.
De helft van die woningvoorraad zit in zo’n VvE. Dus onze aanpak rondom die woningvoorraad
heeft altijd die insteek van ‘Oke, wat kun je met je VvE en hoe maak je met je VvE plannen
voor onderhoud en om te verduurzamen?’ Die vocht- en schimmelproblemen die we in
de stad hebben, spelen al lang. Dat speelde eigenlijk al voor de oorlog natuurlijk, maar
recent speelt er het een en ander, dat zullen degene die het webinar volgen al weten, anders
zit je nu niet te kijken. Wat is er de afgelopen jaren nog veranderd? Er komt gevoelsmatig
er steeds meer bij kijken. Er komt wat meer in de media ook over vocht en schimmel. Dat
zijn echt taaie verhalen af en toe. Je ziet ook in de presentatie mensen zitten,
kijken sip, zitten in de knoei met hun woning. Zijn zelf geen eigenaar, kunnen zelf ook niet
zeggen: ‘We sparen voor een beter kozijn.’ Die moeten daar samen met hun woningcorporatie
uitkomen. Omdat het vaak van die moeilijke verhalen zijn, is het lastig als die zaken
in de pers komen, het komt ook altijd in de lokale politiek terecht, mensen spreken in
een raadsvergadering. Dat is natuurlijk goed, daar is de gemeente voor, om goed contact
te houden met de bewoners en wat er speelt lokaal. Maar wat lastiger is, wat jullie ook
allemaal zullen weten, het is niet altijd makkelijk op te lossen. Het is een samenspel,
met hoeveel mensen zit je in die woning, hoe gebruik je die woning, wat ben je gewend qua
comfortniveau? Hoe hoger je temperatuur is van je verwarmingssysteem, maar het zit ook
gewoon in het onderhoud van je woning, in hoe goed zijn de woningen boven je onderhouden
zijn, etcetera. Dat maakt ook die verhalen, maar vooral ook het praten over een oplossing
ingewikkeld. Maar daar zal ik zo wat meer over zeggen.
Nou, dat is niet het enige wat, dat stukje van net zag, het komt wel vaker in de media.
Er is een landelijke actie geweest om een schimmelschandpaal op te zetten. Daar heeft
uiteindelijk de corporatie in Groningen, dacht ik, de curieuze eer gehad deze te winnen.
Dat is af en toe lastig. Als je met zijn allen bezig bent om aan oplossingen te werken, die
woningen te verbeteren en situaties te verhelpen. Kan dit agenderend werken, maar wel eens frustrerend.
Dat was landelijk, heeft ook in Den Haag impact gehad en daarnaast zie je ook een nieuwsbericht
van Omroep West. Het werd wel steeds duidelijker: het is niet alleen maar de corporatie en de
bewoner, of de woningeigenaar en de huurder of de eigenaar zelf die iets moet doen. De
politiek wordt toch gevraagd hier een actieve rol in te spelen. En dat kan ook. En ik zal
zo meteen vertellen hoe wij dat gedaan hebben en hoe misschien voor andere gemeentes ook
wel een aardige aanpak is. Nog kort, jullie zullen ook de andere presentaties
zien, ik neem aan dat TNO een stuk dieper ingaat op onderzoeken die gedaan zijn.
Ik wil alleen maar zeggen, het is niet alleen een incidenteel geval dat in de lokale media
terechtkomt. Ongeveer een vijfde van alle woningen in Nederland heeft last van vocht
en schimmel en dat is niet alleen vooroorlogs, dat is ook naoorlogs, jaren '90, nieuwbouw,
je komt het overal tegen. Een groot woononderzoek, in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken,
heeft aangetoond dat ongeveer 20% van de huishoudens last heeft van vocht- en schimmelklachten. Dat zegt niet
alles, want de vraag die gesteld werd is: ‘Heeft u er last van?’ Antwoord: ‘ja’
of ‘nee’. Een op de vijf mensen heeft daar ‘ja’ op geantwoord, wat precies,
wat er speelt, dat is niet duidelijk. Ik denk dat het goed is om vanuit de gemeente,
als je naar woningen kijkt, kijk je toch ook logischerwijs vaak naar woningcorporaties.
Dat is een hele, logische, prettige partner vanuit de stad. En daar is vanuit landelijk
beleid ook een systeem voor opgezet om afspraken te maken. Dat zie je hier, ik ga niet voorlezen,
maar kun je lezen wat wij als gemeente Den Haag met onze Haagse corporaties en huurdersorganisaties
afgesproken hebben in die raamovereenkomst die de komende jaren geldt. Dat alle panden
met vocht- en schimmelproblemen in planvorming genomen worden of opgelost zijn. En in het
coalitieakkoord waarin we nu onderhandelen als ambtenaren staat ook dat wij hier doorgaan
met de aanpak van vocht en schimmel en ook met de expert.
Het is goed om te benadrukken dat het een samenwerking is. Dus je moet echt samen met
meerdere partijen, het is niet alleen de gemeente en de corporatie. Het is ook de huurders,
de GGD, we hebben een oproep vanuit handhaving, weer het een en ander. Wat ik eerder al zei,
het zijn geen makkelijke oplossingen. Dus het is heel belangrijk mensen te helpen met
voorlichting, hoe kan ik het voorkomen, hoe kan je makkelijk communiceren, misschien kan
het in verschillende talen naar bewoners. Dit kun je zelf al doen, en de aanpak daarbij,
is ook nog, dat wij corporaties helpen met het verbeteren van procedures en opleiden
van corporatiemedewerkers en we vinden het ook echt belangrijk dat er voldoende in nazorg
geïnvesteerd wordt. Drie maanden of zes maanden nadat je geweest bent, hoe loopt het nu en
kan iets nog beter? Ik nodig ook iedereen uit om op GezondWonen.nl te kijken, er staan
echt goede, leuke filmpjes die hebben we laten maken samen de corporatie, huurders en de
GGD. Naast de dingen die ik net vertelde, preventie,
communicatie, goed voorlichten, mensen helpen van : ‘Wat kun je nou zelf nog doen?’,
zijn er altijd situaties waarin je tussen bewoners en in dit geval corporaties er niet
uitkomt. In het kader daarvan, via de gemeenteraad, maar hebben ook zelf een aanpak ontwikkeld,
aangespoord door de gemeenteraad over: ‘Hoe doe je dat nou?’ Ga eens aan de slag met
corporaties om die vocht- en schimmelproblemen echt aan te pakken en dan niet alleen maar
zeggen van: ‘Het is slecht, het moet beter.’ Maar bedenk ook een systeem met een soort
onafhankelijke scheidsrechter die in die moeilijke gevallen echt even kan kijken van: ‘Hoe
zit dat nou?’, met het woninggebruik, maar ook met de staat van de woning en dergelijke.
Dat is heel belangrijk. Het is een taai en complex probleem, dus je hebt wel een zo’n
scheidsrechter nodig. Dan ga ik in deze slide, daarvan kun je zeggen
het is een beetje een samenvatting van wat wij verwachten van zo’n vocht- en schimmelexpert.
We hebben die verworven via een openbare aanbesteding. In 2017 zijn we begonnen en een paar maanden
geleden hebben we via een nieuwe aanbesteding een nieuwe vocht- en schimmelexpert aangesteld.
Die moest aanbesteden volgens een vast bedrag per onderzoek, anders ben je toch telkens
elk onderzoek met gedoe bezig over de prijs. En die expert is er om een onafhankelijk oordeel
te vellen over: ‘Wat is er nou eigenlijk aan de hand in die woning?’ Dat kan van
alles zijn en dan moet je toch echt de diepte in. We hebben vaak gemerkt dat als de corporatie
dat zelf doet, wordt de uitkomst niet altijd vertrouwd door de bewoners. De gemeente is
ook niet altijd de partij die met open armen wordt ontvangen als je op de deur klopt in
verschillende plekken in de stad. Dus je hebt echt een onafhankelijk expert nodig, dus die
hebben we opgezet. Zodra een huurder, of de corporatie zelf of de GGD in een bepaald adres
aangeeft dat er problemen zijn, dan kun je dit melden via de website van die vocht- en
schimmelexpert. Die gaat altijd eerst in overleg met de corporatie: ‘Wat speelt daar, is
er al onderzoek geweest?’ Het gebeurt soms ook dat er hele schrijnende gevallen gemeld
worden, die achteraf nog helemaal niet bekend zijn gemaakt bij de corporaties. Dus dan heb
je toch altijd eerst wat dossieronderzoek, maar ook gewoon locatieonderzoek bij die corporaties
zelf nodig, maar misschien kunnen ze het dan oplossen zelf. Is dat gebeurd, maar komen
de bewoner en de huurcorporatie er echt niet uit? Dan wordt er locatieonderzoek gedaan,
metertjes geplaatst, langdurig, vochtmetingen en dergelijke. Dat alles leidt tot conclusies,
die worden in helder Haags gerapporteerd aan zowel de bewoner als de corporatie. En het
advies dat daar in staat is bindend voor de corporatie. Dus voor de huurder is het natuurlijk
lastig om te zeggen, maar er staan altijd tips over woninggebruik. Maar wat daar instaat
over de woning, stel je voor het ventilatiesysteem in de badkamer werkt voor geen meter of er
is per ongeluk overheen getegeld door de aannemer, en er wordt geadviseerd daar nog iets aan
te doen dan moet de corporatie dat doen. Dat is een belangrijk deel van die afspraken.
Nuancering is nog wel dat wanneer het pand een jaar of twee jaar later op de nominatie
staat voor fors renoveren of sloop, dan wordt er nog gekeken naar kunnen we niet, of naja
het is niet handig om dan hele grote innovatieve systemen in te zetten als het een jaar later
helemaal gesloopt gaat worden. Dat is nog een nuancering. En qua aantallen krijgen de
corporaties met 80.000 woningen in Den Haag zo ongeveer 3.750 meldingen, in het laatste
jaar dat wij dat bijhouden dat zijn de cijfers die ik heb uit 2018, en daarvan is 85 keer
gezegd oke bewoners en de corporatie komen er niet samen uit. We hebben die expert nodig.
Die is langsgegaan en heeft een advies uitgebracht. En dat loopt nog steeds. Dus dit jaar ook,
wel lastig met corona, maar dit jaar worden ook gewoon tussen de 50 en 60 onderzoeken
gedaan, tot nog toe. Nou, jullie kunnen het allemaal nalezen, dat
is nog wel een tip voor de mensen die er echt in willen duiken. Je kan altijd naar denhaag.raadsinformatie.nl
en dan tik je vocht en schimmel in en dan kun je alle stukken nalezen. Ik heb een paar
weken geleden nog een brief naar de raad gestuurd waarin die hele aanpak nog eens een keer in
detail doorgenomen wordt. Dus voor de mensen die er echt in willen duiken, die nodig ik
uit die brief te bekijken. Maar ik wil iedereen die dit kijkt, die de moeite neemt en die
denkt van 'hoe kom ik nou verder?', ook gewoon een aantal tips meegeven en die staan op de
laatste sheet. En dat is: werk samen, denk niet dat je het als gemeente in je eentje
kan oplossen of dat je door telkens corporatiebestuurders op het matje te roepen dit probleem oplost.
Nee, je moet echt samen die problematiek induiken, ook bewoners serieus nemen. En ook bedenken
van: Ja, een op de vijf mensen in Nederland heeft last van vocht en schimmel, dus ook
een op de vijf die deze webinar volgt heeft er last van. Het is echt niet niks als je
in zo'n woning zit en je zit gewoon met je handen in het haar, van hoe kom ik hier nou
verder mee. Dus dat ik echt een iets waar je ook niet met een simpel berichtje in de
media of wat dan ook, van af komt. Hier moet je echt induiken, je moet het serieus nemen.
Het vocht- en schimmelprobleem is net als andere problemen, echt een probleem in de stad waar
je niet helemaal van af komt, maar waar je wel een hoop mee kan. Ik wil ook iedereen
oproepen dat niet alleen kun je er wat mee en kun je in die samenwerking stappen zetten
en mensen echt hun dagelijks leven echt een stuk beter maken. Het is ook een onderwerp
wat blijft spelen, wat interessant is. We zitten nu allemaal thuis te werken, ik ook,
nu rondom corona, dus je bent gewoon 50% meer in je huis dan je was. En als je in dat huis
last van vocht en schimmel hebt en je moet thuiswerken, is dat natuurlijk helemaal waardeloos.
En die energietransistie, daar zitten we midden in. En als die energietransitie doorgaat,
moet je woningen voorbereiden op een andere manier van verwarmen, dus beter isoleren.
En als je dat isoleren doet zonder slim over ventileren na te denken, dan krijg je meer
van deze problemen in plaats van minder. Dat ligt echt op de loer, dat moet je slim doen.
Ventileren is van groot belang en mensen doen dat niet altijd vanzelfsprekend. In mijn,
en dan sluiten we hem zo af, in de laatste keer dat ik in mijn vorige huis dubbel glas
nam, zette ik die ook dicht, ik was blij dat ik eindelijk van enkel glas naar dubbel glas
was. Kozijnen dicht en drie dagen later zag ik al de schimmel in de hoek komen, denk ik
shit, hoe kom ik daar nou weer mee? Dat kan iedereen overkomen. Dat is wel de dagelijkse
praktijk en daar gaan we nog heel veel tegenaan lopen in kader van de energietransitie. En
tot slot nog die woningnood, er zitten steeds meer mensen in kamertjes, op etages, omdat
er gewoon geen andere plek is om te wonen. In Den Haag is dat hier dagelijkse kost, gebeurt
legaal en illegaal. Het is duidelijk dat als je met veel meer mensen in zo'n appartement
gaat zitten dan waar die voor bedoeld is, of er worden gekke tussenmuurtjes geplaatst
en het ventileert voor geen meter. Dan loop je tegen problemen aan. Er zijn oplossingen,
daar heb ik net over verteld. Het is belangrijk om samen te werken, maar die energietransitie,
die woningnood en corona zijn allemaal bewegingen die ervoor zorgen dat we hier extra op moeten
letten en dit probleem niet door kunnen laten sukkelen. Tot zo ver, dankjewel allemaal!