RUSTIGE MUZIEK
VOICE-OVER: De Risico Regel Reflex komt in vele sectoren voor.
Zo ook in de jeugdzorg.
Regels die ontstaan zijn in reactie op een incident...
...dat vaak groots in de media is geweest.
Op tal van plekken in ons land lopen jeugdzorgorganisaties en gemeenten aan...
...tegen deze regels en protocollen, die hen met regelmaat belemmeren.
Daardoor rijzen de kosten vaak de pan uit...
...en kan zelfs de kwaliteit van de zorg in het geding komen.
LOES VAN DER MEIJS: Ik ben Loes van der Meijs...
...ik ben wethouder in de prachtige gemeente Doetinchem...
...nu voor de derde periode, en in alle drie de periodes...
...is de rode draad onderwijs en jeugdbeleid.
INTERVIEWER: Wat is voor u de Risico Regel Reflex?
De Risico Regel Reflex is eigenlijk dat als er een incident gebeurt...
...dat dan in mijn geval de gemeenteraad in een enorme reflex schiet...
...en misschien ook de publieke opinie...
...dat er extra regels moeten komen om dit soort incidenten af te dekken.
INTERVIEWER: Werkt dat vaak?
Nee, omdat er altijd weer een ander incident zal komen...
...waar andere regels voor nodig zijn.
INTERVIEWER: Hoe zou u zo'n Risico Regel Reflex omschrijven?
Ik zou het omschrijven als begrijpelijk...
...omdat mensen zich toch verantwoordelijk voelen...
...en het gaat vaak om incidenten die echt heel erg ingrijpen...
...maar aan de andere kant is het ook het loslaten van verantwoordelijkheid...
...wat je neerlegt bij professionals.
VOICE-OVER: En die professionals in het werkveld...
...krijgen te maken met de uitvoering van de extra regels, zoals hier in Amsterdam.
PETER BOOIJ: Ik ben Peter Booij.
Ik ben Hoofd Techniek en Onderhoud van Spirit Jeugdzorg.
We zijn hier in een zorgpand waar kinderen worden opgevangen...
...en dat is genaamd: kortdurende acute opvang.
Dit was van origine een doorsnee-eengezinswoning...
...een rijtjeswoning, en toen wij het hebben gekocht...
...hebben wij de woningen met elkaar doorverbonden...
...middels de doorbraak hier achter mij.
VOICE-OVER: Van twee woningen is hier één woonhuis gemaakt.
Op deze locatie kunnen vier kinderen worden opgevangen...
...maar daarvoor moest wel een flinke verbouwing plaatsvinden.
We moesten aanpassingen doen in de woning om dat mogelijk te maken...
...maar met name ook omdat er een wetgeving van toepassing is...
...die eisen aan ons stelt.
Op installatietechnisch gebied hebben wij een brandmeldcentrale moeten installeren.
We hebben ook wat noodverlichting op moeten hangen.
Als je praat over de bouwkundige aanpassingen zoals die doorbraken...
...praat je al over tienduizenden euro's.
Installatietechnisch, zo'n brandmeldcentrale is ook al gauw 25.000 euro.
Dus al met al praat je al over een goeie 80.000 euro.
VOICE-OVER: Naast deze eenmalige verbouwingskosten...
...is ook maandelijks onderhoud van zo'n 5.000 euro nodig.
Dit komt op jaarbasis neer op 60.000 euro.
Dit onderhoud bestaat onder meer uit het testen van de brandmelders...
...de melding aan de brandweer en het abonnement...
...voor deze doormelding aan de brandweer.
En dan te bedenken dat Spirit zes van dit soort huizen in Amsterdam heeft.
Oftewel: 360.000 euro wordt jaarlijks besteed...
...aan het onderhoud van dit soort opvanglocaties.
Maar waarom zijn deze strenge brandveiligheidseisen dan nodig?
BOOIJ: Nou, dat is met name gekomen door de ontwikkelingen in de maatschappij.
We kennen allemaal de brand in Enschede, in Volendam en ook de Schipholbrand.
Daarna is eigenlijk die brandveiligheid enorm op de agenda gekomen...
...ook binnen jeugdzorg.
INTERVIEWER: Is dit een goed voorbeeld van de Risico Regel Reflex?
BOOIJ: Ja, absoluut. Wij willen het risico niet nemen...
...dus wij gaan het maximaal optuigen volgens de wet.
Daarmee voldoen wij aan de wet. Ik vind dat je op beide aandachtsgebieden...
...legionella en brandveiligheid, nuances kunt aanbrengen...
...zonder daarmee de veiligheid in het geding te brengen.
Net zoals op legionellagebied is in 2011 het Waterleidingbesluit al aangepast.
Deze woningen werden voormalig gezien als prioritaire gebouwen...
...en dat is inmiddels teruggeschroefd.
Dus dat wordt meer gezien als een vergelijkbare woning als hiernaast.
Maar ook op brandveiligheidsgebied zijn er nuances aan te brengen...
...waardoor je niet alle toeters en bellen hoeft te installeren...
...maar toch een hele veilige omgeving hebt.
VOICE-OVER: Ook hulpverleners die met jongeren werken...
...hebben vaak te maken met de soms doorgeslagen regels en protocollen.
Protocollen die soms niet eens blijken te bestaan.
ERIK GERRITSEN: Ik ben Erik Gerritsen...
...bestuurder van Jeugdbescherming Regio Amsterdam.
We hebben heel lang geleden de Savanna-zaak gehad...
...en er waren meer van dat soort familiedrama's...
...en er werd altijd een schuldige gezocht.
Het Openbaar Ministerie heeft zelfs de gezinsvoogd in de Savanna-zaak...
...nog proberen te vervolgen. Niet gelukt, want ze is vrijgesproken...
...maar dat heeft heel veel angst in de sector gebracht...
...en dus wilde iedereen zich gaan indekken.
Maar als je het aan medewerkers vraagt, zeggen ze: Meer dan de helft van de tijd...
...ben ik met administratie bezig...
...terwijl je natuurlijk veel meer dan de helft van je tijd...
...gewoon met die gezinnen moet werken.
Maar het was wel een soort... ik noem het weleens 'een geestelijke gevangenis'.
We deden dit, we waren het gaan doen...
...en op een gegeven moment vond iedereen het normaal.
INTERVIEWER: Wat heeft u gedaan...
...om de bureaucratische druk bij de medewerkers weg te nemen?
In eerste instantie ging ik in gesprek met al die medewerkers, toen ik hier net kwam...
...heel veel op werkbezoek, en steeds weer die vraag stellen: Waar heb je last van?
En steeds kreeg ik hetzelfde antwoord. Geef 's een voorbeeld. Contactjournaal.
Dan schaffen we dat toch af, zei ik.
En dan zeiden diezelfde professionals: Dat kan niet.
Ik zeg: Waarom niet? Omdat er een protocol voor is.
En zo zie je dus ook dat als we het over regelreflexen hebben...
...dat het soms niet eens over regels gaat.
Het gaat over regels waarvan we denken dat ze bestaan...
...en die echt ook wel onderhouden worden...
...want een inspectie vraagt ernaar, advocaten vragen ernaar.
Medewerkers zelf zeggen ook op een gegeven moment: Fijn, bestuurder...
...dat u zegt: Schaf het maar af, maar ik blijf het toch doen...
...want ik wil me wel indekken.
MIRANDA SMID: Ik ben Miranda Smid...
...gezinsmanager bij Jeugdbescherming Amsterdam.
Ik werk hier nu 12,5 jaar, onder andere in het begin als gezinsvoogd...
...en nu dus als gezinsmanager.
Hier zit een hele stapel aan contactjournaals in.
En... nou ja, plannen van aanpak, evaluatieverslagen...
...noem maar op, ja.
INTERVIEWER: Hoe ziet een dossier er tegenwoordig uit?
Zoals dit. Alleen het Gezinsplan.
Hier staat gewoon alles in en de cliënt weet ook wat hierin staat.
En het plan wordt ook gebruikt voor alle verslagen, dus richting de rechtbank...
...richting de Raad, dus het is gewoon één document.
En het is een levend document, dat we gewoon kunnen aanpassen...
...en alle afspraken die we maken met het gezin, die komen er dan weer in.
INTERVIEWER: Wat zijn de gevolgen van het afschaffen van het contactjournaal?
Nou, gigantische bureaucratiewinst.
Dus waar medewerkers eerst meer dan de helft van hun tijd kwijt waren...
...aan administratie en verslaglegging...
...kunnen ze nu meer dan de helft van hun tijd besteden...
...aan gesprekken met de gezinnen, en dat doen ze niet op kantoor...
...maar ook nog zo veel mogelijk bij de mensen thuis.
En dat heeft er weer toe geleid dat wij inmiddels al...
...zo'n 40 procent minder ondertoezichtstellingen doen...
...en 60 procent minder gedwongen uithuisplaatsingen.
Ja, in die zin is het ook allemaal gewoon qua resultaten zeer indrukwekkend.
INTERVIEWER: Na de transitie in 2015 bent u verantwoordelijk...
...voor de jeugdzorg in uw gemeente.
Hoe verwacht u dat de Tweede Kamer daarmee omgaat...
...bij de verlegging van die verantwoordelijkheid?
Ja, niet meer mee bemoeien, want ze hebben die toch aan ons gegeven?
Dus op dat moment zijn wij verantwoordelijk.
Dat is een hele verantwoording...
...maar wij moeten ons verantwoorden aan de gemeenteraad.
En op het moment dat gemeenten via de VNG aangeven...
...dat er hiaten zitten in de Jeugdwet of dat dingen anders worden...
...dan kan de VNG daarmee naar het ministerie gaan...
...en zeggen van: Wij denken dat toch dingen anders zouden moeten...
...en dan krijg je die Kamer weer.
Maar het is onze verantwoordelijkheid, dat willen ze.
Dan moeten ze die verantwoordelijkheid ook aan de gemeenten geven.
INTERVIEWER: Ja, want juist bij de start van de transitie...
...kun je natuurlijk verwachten dat er een Risico Regel Reflex komt.
Ja, absoluut. En daar moeten we dus van tevoren afspraken over maken.
En daar moet je dus van zeggen: Natuurlijk gaan er dingen mis.
Maar het is zo dat er goeie regels liggen. Laten we het afwachten...
...laten we daar waar dingen fout gaan, snel ingrijpen...
...maatwerk leveren dat het wel goed gaat...
...en laten we na een tijd kijken van: hoe gaat het nu...
...en gaan de dingen zoals wij ze verwachten?
En dat moet je met de gemeenteraad samen doen aan de ene kant...
...en aan de andere kant denk ik, als gemeenten, ook richting Rijk.
DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT NOG EVEN VERDER EN EBT DAN WEG