"Die moeten van tafel."
"Vandaag trokken ze door de provincie." "-Er gaat niemand rustig slapen."
"Wat er nog gaat komen, weten we niet."
Vier jaar lang bestudeerde het programma Risico's en Verantwoordelijkheden...
de risico-regelreflex.
...heeft aan zeker 14 mensen het leven gekost.
Reflexen en voorbeelden waar de overheid bovenmatig ingreep...
hiertoe aangejaagd door politici, journalisten en burgers.
Te veel risico-uitsluiting... -De laatste chloortrein heeft gereden.
en overreageren op incidenten. Dat kan anders.
Hoe kan het Nederlandse bestuur beter omgaan met deze risico's?
Ik begrijp dat politici of andere bestuurders risico's zo veel mogelijk willen uitbannen.
Dat is op zich ook wel in orde, aan de ene kant.
Aan de andere kant, als je geboren wordt... De rest van je leven is één groot risico.
Er is een ernstig probleem, in de media en op internet windt iedereen er zich over op...
en de politiek gaat zich plaatsvervangend opwinden.
Dat is een soort waanbeeld. Bestuurders vertellen zichzelf dat er enorme druk is.
Daar hebben ze dan wel wat voorbeelden voor...
maar dat is dan een aantal burgers waar ze tegenaan gelopen zijn.
Dat is niet dé burger.
De zogenaamde angst voor maatschappelijke onrust.
De kracht die zegt dat de bevolking dom is...
en dat die bevolking van jou verwacht dat je allerlei veiligheidsmaatregelen neemt.
En een heel andere belangrijke kracht...
is allerlei vormen van specialistisch eenzijdig advies...
die altijd op een klein gebied zeggen:
Daar moet je investeren, daar kun je de veiligheid verbeteren.
De druk waaronder je moet werken is soms gigantisch.
Als oud-beleidsambtenaar heb ik met ministers veel crises meegemaakt.
De druk waaronder je dan staat is enorm.
Soms neemt zo'n minister dan willens en wetens een slechte beslissing...
gewoon omdat hij of zij geen andere manier ziet om onder de druk uit te komen.
...naar de toekomst, of de overheid het kan voorkomen naar toekomstige situaties toe.
Het feit dat gezegd wordt 'iedereen vraagt om ingrijpen', durf ik te betwijfelen.
Het zijn meestal de politici en journalisten die vragen om ingrijpen.
Maar ik geloof helemaal niet dat als je de burger zou vragen...
'u woont nu naast 'n lpg-station, maar dat is hartstikke risicovol, u moet verhuizen'...
denkt u dan dat die burger dat wil? Ik geloof er niets van.
Ik denk dat die burger wil dat we het zo veilig mogelijk doen...
en dat we zorgen dat het op orde is en dat dat af en toe gecontroleerd wordt.
Het overreageren op risico's leidt tot een overmaat aan wet- en regelgeving...
en overbodige interventies. Een maakbaarheidsidee...
dat alleen maar tot teleurstelling bij burgers en media kan leiden.
Bijvoorbeeld het teenslipperincident in Maastricht.
Een wat dommig ongeluk met vrijwilligers op teenslippers op een oud-papierwagen...
leidt tot relatief grote uitgaven voor de gemeente.
Onder het mom 'dit mag nooit meer gebeuren!'...
worden alle vrijwilligers opgeleid en werkkleding wordt verstrekt.
Viel dit wel onder de gemeente? En was dit sowieso geen eigen verantwoordelijkheid...
een kwestie van even nadenken geweest?
Met dat geld kan de gemeente Maastricht natuurlijk heel veel andere dingen doen...
die aantoonbaar veel meer veiligheid opleveren.
Maar daarvoor moet je wel durven...
om de verantwoordelijkheid te leggen waar die hoort.
En dat is in dit geval bij iemand...
die wel of niet op een verstandige wijze oud papier ophaalt.
Ook als het iets is waar een lokale overheid of een bedrijf over gaat...
voelt een politicus zich geroepen om voor redder in de nood te spelen.
Dan wordt de overheid er alsnog de facto verantwoordelijk voor.
Bij zo'n crisis bestaat dus het gevaar...
dat de overheid veel zwaarder geschut inzet dan nodig is.
Ik ben niet zo voor een dichtgekitte samenleving met allerlei regels.
Dat werkt verstikkend.
Ik vind wel dat je een paar basisregels moet hanteren...
waar iedereen zich aan moet houden.
Maar voor de rest moet je vooral je verstand gebruiken als bestuurder...
en ik vind dat de bewoners van een land ook grote verantwoordelijkheid hebben.
Maar hoe communiceer je die eigen verantwoordelijkheden en risico's?
Hoe wapen je je tegen de valkuil van de risico-regelreflex?
Hoe organiseer je alternatieven? Dat is een grote uitdaging voor de bestuurder.
"Dat kan en mag absoluut niet en dat moeten we ook niet willen."
"Wat gaat de nabije tijd brengen en hoe gaan we daar zo goed mogelijk mee om?"