Beste mensen, graag neem ik u in vogelvlucht mee in ons advies 'samenleven
in verscheidenheid'. En wat is de kern van ons advies? In het kort: de overheid dient
een actiever en daadkrachtiger beleid te voeren om alle nieuwe migranten wegwijs
te maken en op te nemen in onze samenleving. Het diende ontvangst-
en inburgeringsvoorzieningen te komen voor alle migranten, niet alleen
voor asielmigranten en gezinsmigranten, maar ook voor migranten uit de Europese
Unie en voor kennismigranten. Er is daarbij structurele aandacht nodig
voor vraagstukken van samenleven. Zodat iedereen, nieuwkomers en gevestigden
inwoners zich thuis kan voelen in Nederland. Gemeentes spelen een sleutelrol
om het samenleven van alle burgers te bevorderen. Welnu, waarom komt de WRR nu
met dit advies? Dat komt omdat Nederland te maken heeft met belangrijke
ontwikkelingen in migratiepatronen die grote gevolgen hebben voor het samenleven
in Nederland. We noemen vier belangrijke ontwikkelingen. Allereerst is sprake van
meer migratie. Vanaf 2010 ontving ons land jaarlijks meer dan 150.000 migranten
en vanaf 2015 meer dan 200.000. En dan hebben we het over een jaarlijkse instroom
ter grootte van een stad als Eindhoven. De verwachting is dat dit patroon zich zal
voortzetten wanneer de covid 19 pandemie voorbij is. En ten tweede is sprake van
een toenemende verscheidenheid naar herkomstlanden. Migranten komen nu uit
alle delen van de wereld en niet meer uit een beperkt aantal landen, zoals Turkije,
Marokko, Suriname en de Antillen. Hierdoor neemt de verscheidenheid van de herkomst
in ons land toe, zoals je op de figuur van de top 15 migratielanden kunt zien.
Daaruit blijkt dat in de afgelopen tien jaar veel arbeidsmigranten uit de Europese
Unie naar Nederland zijn gekomen. Bijvoorbeeld uit Polen en Bulgarije,
kennismigranten uit China en India en asielmigranten uit Syrië en Ethiopië.
Het gaat daarbij om migranten die zowel hoog, middelbaar als laag geschoold zijn.
Als gevolg van veranderingen, in migratiepatronen is ook de samenstelling
van de bevolking met een migratieachtergrond in de laatste 20 jaar
sterk veranderd. Het aandeel van de bevolking met een migratieachtergrond uit
de klassieke herkomstlanden, zoals Turkije, Marokko, Suriname en de Antillen
daalde van 70 procent in 1998 naar ongeveer 50 procent in 2018. We zien
vooral heel erg sterke groei van migranten uit een veelheid van andere landen.
Ten derde is sprake van een toenemende vlottendheid. Dat wil zeggen dat steeds
meer migranten passanten zijn en vertrekken na een tijdelijk verblijf uit
ons land. Na vijf jaar is midden in de helft van de migranten vertrokken.
Het oude beeld dat migranten zich blijvend vestigen, klopt niet. Tenslotte,
ten vierde is sprake ook van een grote lokale variatie. De nieuwe migranten wonen
niet in gelijke mate over ons land verspreid. De aanwezigheid van migranten
beperkt zich allang niet meer tot de drie grote steden. Ook andere steden hebben er,
ieder op een andere manier, mee te maken. We onderscheiden onder andere
expat-gemeenten, zoals Amstelveen, grote provinciesteden als Arnhem, voorsteden als
Diemen grensgemeenten als Vaals en tuinbouwgemeenten zoals het Westland.
Samenvattend: Nederland heeft te maken met meer internationale migratie, een grotere
verscheidenheid naar herkomst, een grotere vlottendheid en meer lokale variatie.
De gevolgen daarvan zijn nog te weinig doorgedrongen in het overheidsbeleid.
Het beleid is nog te veel geworteld in de wereld van gisteren en dat leidt ertoe dat
er nog te weinig aandacht is voor de gevolgen van deze patronen
voor het samenleven. Er is het risico dat groepen zich van elkaar afsluiten en dat
de samenleving versplinterd. Ik noem enkele voorbeelden. De eerste betreft
buurten: hoe verscheidener er en vlottender buurten zijn, hoe groter
de kans dat bewoners zich er minder thuisvoelen, en dat doet zich ook
voor in de sociaaleconomisch sterkere buurten. Dat geldt niet alleen
voor bewoners met een Nederlandse achtergrond, maar ook voor bewoners met
een migratie achtergrond. En dergelijke gevoelens kunnen ertoe leiden dat bewoners
zich terugtrekken in eigen kring. Ook zien we dat de grote verscheidenheid
en vlottendheid belangrijke gevolgen hebben voor scholen en verenigingen.
Neem die scholen. Voor sommige scholen leidt een hoge mobiliteit bijvoorbeeld
tot lastig voorspelbare zij-instroom en uitstroom van migrantenleerlingen.
Steeds vaker fungeren scholen als een doorgangshuis voor kinderen van
kenniswerkers, arbeidsmigranten en vluchtelingen. Ik vat het nu samen:
de grotere verscheidenheid in herkomstlanden en de grotere vlottendheid
maken het samenleven in Nederland ingewikkelder, en dat vraagt ons inziens
om een nieuwe beleidsagenda. Volgens de WRR heeft een beleid
voor de migratiesamenleving, deze nieuwe beleidsagenda, drie belangrijke
uitgangspunten. In de eerste plaats: er is structureel beleid nodig
voor het ontvangen en inburgeren van alle migranten, in plaats van ad hoc
te reageren op de komst van steeds weer nieuwe migrantengroepen. En dat is
de afgelopen decennia te vaak het geval geweest. Ook dient het migratiebeleid meer
dienstbaar te zijn aan vraagstukken van sociale samenhang en arbeidsdeelname.
Ten tweede: er is meer aandacht nodig voor samenleven. Dat betekent overigens niet
dat het huidige integratiebeleid wordt afgeschaft. Vooral het stimuleren
en behouden van arbeidsdeelname van kwetsbare migrantengroepen blijft van
enorm belang. Maar er is een adequate infrastructuur nodig van
buurtvoorzieningen, bibliotheken, verenigingen, om het samenleven van
inwoners in ons land te ondersteunen. En ten derde: er moet meer ruimte zijn
voor lokale variatie. Gemeenten spelen een sleutelrol in het vormgeven van
het samenleefbeleid in het integratiebeleid. Maar zoals we gezien
hebben: er bestaan grote verschillen tussen gemeenten. In sommige gemeenten is
arbeidsdeelname een groot probleem, in andere gemeenten huisvesting en in grotere
steden spelen deze problemen vaak alle drie. De Rijksoverheid moeten financiële
en juridische voorwaarden scheppen, zodat gemeenten goed kunnen inspelen
op de specifieke vragen waar ze voor staan. Ik dank u voor uw aandacht.