Geld...
we gebruiken het allemaal.
Bijvoorbeeld als je een betaling doet in de winkel...
of een bedrag naar een spaarrekening overmaakt.
Heel vaak komt er geen munt of biljet aan te pas.
En dat klopt wel, want van al het geld in Nederland is meer dan 90 procent ‘giraal’.
Dat wil zeggen: het bestaat niet in fysieke vorm, maar alleen in de administratie van een bank
Als we het hebben over geldschepping, oftewel het creëren van geld...
bedoelen we dan ook niet in de eerste plaats het maken van munten of biljetten...
maar het creëren van giraal geld.
Dit giraal geld wordt vooral door commerciële banken gecreëerd.
Dat doen ze op het moment dat ze leningen verstrekken.
Stel je wilt een huis kopen en je gaat naar de bank om een hypotheek af te sluiten.
Om de lening te verstrekken hoeft de bank het geld niet eerst ergens anders op te halen.
De bank kan tegelijkertijd de lening verstrekken...
en geld bijschrijven op de rekening van de lener, door een aanpassing in hun boekhouding.
Om dit te begrijpen, kijken we even naar de balans van een bank.
De balans is waar ‘de magie’ van geldschepping plaatsvindt.
Op de balans van een bank staan bezittingen en verplichtingen.
De belangrijkste bezittingen van een bank bestaan uit verstrekte leningen die moeten worden afbetaald met rente.
De overige bezittingen bestaan bijvoorbeeld uit staatsobligaties en financiële derivaten
En de centralebankreserves.
De centralebankreserves staan op de rekeningen die een bank aanhoudt bij de centrale bank.
Hiermee kunnen banken elkaar betalen.
De manier waarop de bezittingen gefinancierd zijn, heten de verplichtingen.
De verplichtingen bestaan uit onze betaaltegoeden.
Wij kunnen hier direct mee betalen of het opnemen als contant geld.
Betaaltegoeden zijn eigenlijk schulden van de bank aan ons, de rekeninghouders.
Uit spaartegoeden.
Uit overige schulden...
...bijvoorbeeld aan de centrale bank.
En uit het eigen vermogen, het geld dat de eigenaren van de bank erin hebben zitten.
Terug naar die hypotheek.
Jij kan de lening van de bank direct inzetten om je huis te kopen.
Bij de bank verandert de balans.
Bij de bezittingen komt de hypotheeklening.
Deze lening moet met rente worden afbetaald.
Aan de verplichtingen kant komt er een betaaltegoed bij voor hetzelfde bedrag als de lening.
De balans van de bank is daarmee langer geworden.
Kunnen banken dus onbeperkt geld scheppen?
Het antwoord is: nee.
Er zijn een aantal zaken die geldcreatie remmen.
Allereerst het gedrag van consumenten en ondernemers.
Zonder aanvraag geen lening.
Ook maakt het uit wat zij met het nieuw gecreëerde geld doen.
Wanneer iemand een lening afbetaalt, daalt de geldhoeveelheid weer.
Ten tweede brengt geldschepping risico’s met zich mee voor de bank.
Zo bestaat er de kans dat leningen niet worden afbetaald.
Verliezen gaan ten koste van het eigen vermogen.
Bij te grote verliezen kan de bank failliet gaan.
De bank zal dus niet onbeperkt leningen willen verstrekken.
Ook kunnen consumenten hun banktegoeden overmaken naar andere banken.
Dan moet de bank centralebankreserves overmaken naar de andere bank.
Hiervoor heeft een bank wel voldoende centralebankreserves nodig.
Ook dat vormt een risico voor de bank.
De derde rem is het monetaire beleid.
De centrale bank bepaalt de rente op de tegoeden en leningen aan commerciële banken.
Via een lange weg beïnvloedt dit ook rentes op spaartegoeden en bankleningen.
Dat beïnvloedt weer de vraag naar leningen.
Geldschepping wordt dus niet centraal geregeld.
Het creëren van nieuw geld gebeurt door banken bij het verstrekken van leningen.
Zij staan centraal...
...maar zij doen dat niet alleen.
De centrale bank, de overheid, consumenten en bedrijven spelen allemaal een rol.
Wil je meer weten over hoe geldschepping werkt?
Lees dan het WRR-rapport 'Geld en Schuld'.