STILTE
ANNE-GREET KEIZER: Onze samenleving stelt hoge eisen.
Van burgers wordt verwacht dat ze op verschillende onderdelen van het leven...
...actief keuzes maken en in actie komen.
Maar er bestaat een behoorlijk verschil...
...tussen wat de overheid verwacht van burgers en wat zij aankunnen.
En dat beperkt zich niet tot een kleine groep kwetsbaren.
Ook hoogopgeleide burgers laten weleens een steekje vallen...
...omdat ze even niet opletten of zaken voor zich uit schuiven.
En soms is het juist de overheid die mensen minder redzaam maakt.
Wie bijvoorbeeld een oude snorfiets wegdoet...
...en vergeet deze af te melden bij de verzekering, krijgt een boete van 330 euro.
Na acht weken wordt de boete verhoogd met 50 procent.
Blijft de acceptgiro dan nog liggen, volgt opnieuw een verhoging met 100 procent.
Binnen een paar maanden kan de boete dus al oplopen tot 990 euro.
En als je dan nog niet in actie komt, kan het CJIB een verzoek tot gijzeling indienen.
Onoplettendheid kan dus snel grote gevolgen hebben.
We weten dat niet iedereen in dezelfde mate beschikt over denkvermogen.
En we vinden het logisch dat de overheid daar rekening mee houdt.
Maar burgers verschillen ook in doenvermogen.
Niet iedereen is in staat om het overzicht te houden.
Niet iedereen komt meteen in actie als dat nodig is.
En niet iedereen kan even goed verleidingen weerstaan.
Dat is onder andere aangetoond in de marshmallow-test.
Kleuters krijgen van een onderzoeker een keuze voorgelegd.
Je kunt de marshmallow nu opeten...
...maar als je wacht tot ik terugkom, dan krijg je er twee.
Wat volgt, is een hilarische compilatie waarin je ziet...
...hoe kleuters verschillend omgaan met deze verleiding.
Maar wat bleek, is dat de kinderen die in staat waren te wachten...
...het op latere leeftijd beter deden op school.
Uit gedragswetenschappelijk onderzoek weten we...
...dat denkvermogen niet voldoende is voor redzaamheid.
Weten betekent niet automatisch doen.
In dit rapport vraagt de WRR aandacht voor niet-cognitieve vermogens.
Dat wil zeggen: een doel stellen, een plan maken, in actie komen, volhouden...
...en omgaan met verleidingen en tegenslag.
De overheid moet hier rekening mee houden...
...en uitgaan van een realistische inschatting...
...van de mentale vermogens van burgers.
Dat is goed voor de redzaamheid van burgers, en de schatkist...
...maar ook voor de legitimiteit van overheid en beleid.
Burgers moeten erop kunnen vertrouwen...
...dat de overheid hen niet over de rand heen duwt...
...en dat momenten van onoplettendheid en zwakte...
...niet meteen ingrijpende gevolgen hebben.
Drie persoonskenmerken zijn van bijzonder belang voor redzaamheid.
Temperament, zelfcontrole en overtuiging.
Mensen met een approach-temperament zijn geneigd...
...om moeilijke situaties onder ogen te zien en in actie te komen.
Mensen met een avoidance-temperament gaan moeilijke situaties juist uit de weg...
...en ontkennen ze.
Zelfcontrole is het vermogen om dominante gedragsneigingen...
...te veranderen of te onderdrukken...
...en gedrag, gedachten en emoties te reguleren.
De een is optimist en denkt: het komt wel goed.
De ander is pessimist en vervalt in machteloosheid en passiviteit.
De verschillen op deze drie kenmerken...
...hangen enigszins samen met opleidingsniveau, maar zeker niet volledig.
Het volgt ongeveer een normaalverdeling.
Sommigen scoren slecht, anderen goed...
...maar de meeste mensen scoren rond het gemiddelde.
Bovendien zetten stress en mentale belasting het doenvermogen onder druk.
Dat is extra problematisch op momenten dat het leven tegenzit...
...zoals bij faillissement, echtscheiding of ontslag.
Juist deze situaties gaan gepaard met stress.
ZACHT GEJAMMER
Ik word gek van al die papieren. Echt gek.
Helaas geeft wetenschappelijk onderzoek geen aanleiding...
...voor hooggespannen verwachtingen over de trainbaarheid van doenvermogen.
Gunstiger zijn de perspectieven voor training van specifieke vaardigheden.
Maar ook dan geldt dat dat alleen het geval is...
...als die trainingen zich niet uitsluitend richten op denkvermogen...
...maar ook op doenvermogen.
De WRR beveelt dus aan geen hooggespannen verwachtingen te hebben...
...over de algemene trainbaarheid van doenvermogen.
Er bestaan geen eenvoudige, snelle en goedkope oplossingen.
Verschillen zullen een realiteit blijven.
De WRR pleit voor een realistisch perspectief...
...dat moet doorklinken in de voorbereiding, de inhoud en de uitvoering van beleid.
Nieuw beleid dient vooraf getoetst te worden...
...of het voldoende rekening houdt met verschillen tussen burgers...
...en het totaal aan mentale belasting dat burgers aankunnen.
De overheid kan inspelen op beperkt doenvermogen van mensen...
...door niet alleen te sturen op informatie...
...maar ook de keuzearchitectuur aan te passen.
Bijvoorbeeld door standaardopties aan te vinken of verleidingen te verminderen...
...zodat mensen niet voortdurend een beroep hoeven te doen op hun zelfcontrole.
Vanuit een realistisch perspectief verifieert de overheid eerst...
...of er sprake is van niet willen of niet kunnen, voordat ze sancties oplegt.
Forse overtredingen verdienen forse sancties...
...maar kleine fouten mogen slechts kleine gevolgen hebben.
Daarbij past vroegtijdig en persoonlijk contact...
...wanneer er sprake is van onregelmatigheden.
Want als de stress nog niet te hoog is opgelopen...
...hebben mensen nog mentale ruimte om aanpassingen te doen.
Bezoek voor meer informatie en het volledige rapport de website van de WRR.