Goedemiddag allemaal.
Tijdens onze eerste persconferentie hebben we gezegd
dat jullie met enige regelmaat zouden bijpraten
over de stand van zaken van de formatie en vooruit te blikken ook op het proces,
en vandaag leek ons een goed moment daarvoor.
Alle belangrijke onderwerpen zijn inmiddels
voor een eerste keer aan bod gekomen.
Denk aan: stikstof, veiligheid, klimaat, bestaanszekerheid, wonen, bestuursstijl.
Kortom: de kop is eraf en we gaan nu een volgende fase in.
Die staat in het teken van verdiepen en van uitwerken van de onderwerpen
en de thema's.
Het gaat dan ook over het maken van politieke keuzes
die de grondslag gaan vormen voor het coalitieakkoord.
En om dat op een geconcentreerde en ook efficiënte manier te doen,
hebben we afgesproken ook op locatie bijeen te komen,
met de fractievoorzitters en de secondanten.
Dat betekent concreet dat van 27 tot 29 oktober
we opnieuw naar Landgoedde Zwaluwberg in Hilversum gaan,
en een week later gaan we op vier en vijf november
overleggen in het provinciehuis in Groningen.
Ik wil benadrukken dat de kop er weliswaar af is,
maar er nog heel veel werk te verrichten is.
Natuurlijk is er al het nodige overleg geweest met externen,
ligt er veel materieel uit de periode van Herman Tjeenk Willink
en Mariëtte Hamer en daar wordt dankbaar gebruik van gemaakt.
Dat hoeven we niet allemaal opnieuw te doen.
We gaan wel een beperkt aantal externen uitnodigen.
Volgende week gaan we bijvoorbeeld gesprekken voeren
met de directeur van het CPB, met de president van DNB
en de voorzitter van de Studiegroep Begrotingsruimte.
Ik ben een beetje onrustig, excuus.
Ja, ik ben niet zo heel goed, ik herpak me even.
Misschien wat water, ja.
Ik weet niet wat er aan de hand is.
Dank je wel.
Nee, het gaat goed, dank je wel.
Volgende week gaan we bijvoorbeeld gesprekken voeren
met de directeur van het CPB, de president van de Nederlandse bank
en de voorzitter van de Studiegroep Begrotingsruimte,
om van hen de laatste financieel-economische
inzichten mee te krijgen.
En daarnaast gaan we nog praten met de Belastingdienst,
het UWV, het COA en het IND, die ook nog zullen langskomen
voor gesprekken.
Verder is er een bewuste keuze gemaakt om serieus te werken
aan een nieuwe bestuursstijl en aan het versterken
van de democratische rechtsorde.
De vier fractievoorzitters zullen daarom een uitnodiging voor een gesprek sturen
aan de afvaardiging van ouders die zwaar zijn geraakt
door de toeslagaffaire.
Het is belangrijk om bij het begin van een nieuwe kabinetsperiode
naar hun verhaal te luisteren, er lessen uit te trekken,
horen wat er anders en ook beter kan.
Verder wordt er nog een aantal mensen uitgenodigd die de gevolgen
van de aardbevingen door gaswinning aan den lijve heeft ondervonden
en ook enkele experts op dat terrein.
Het is belangrijk ook hun ervaringen te horen.
Onderdeel van het versterken van de democratische rechtsorde
is dat we uit levensechte voorbeelden kunnen leren
hoe de verhouding tussen de overheid en burgers kan worden verbeterd.
Tot slot hebben Johan Remkes en ik Pieter Omtzigt
uitgenodigd voor een gesprek.
We hebben steeds gezegd dat we zoveel mogelijk partijen
uit het brede midden willen betrekken bij ons werk,
en er kon nog niet eerder door een informateur
met de heer Omtzigt worden gesproken.
Dit was mijn onderdeel.
Johan? Op de vorige persconferentie heb ik al gezegd
dat deze formatie op een nieuwe leest wordt geschoeid,
dat we kiezen voor een geheel nieuwe werkwijze.
Ik heb toen ook toegelicht dat we toewerken
naar een beknopt coalitieakkoord en een verdere uitwerking
daarvan in een regeerprogramma.
Aan onze ambitie op dit punt is dus nog op geen enkele wijze afbreuk gedaan.
De afgelopen dagen hebben we in de gesprekken
met partijen gekeken hoe we dit concreet handen
en voeten kunnen geven.
Zonder dat het denken daarover helemaal stilstaat
is er wel steeds meer overeenstemming hoe dat eruit zou moeten zien.
Wat ons nu voor ogen staat, is dat in het coalitieakkoord
de focus komt te liggen op het wat en op het waarom.
De onderwerpen en thema's zullen in dat stramien
in het coalitieakkoord worden vastgelegd.
Vervolgens wordt een regeerprogramma opgesteld waarin de nadruk komt te liggen
op het 'hoe'.
Inmiddels is er een voorkeur bij de vier partijen dat dit zal gebeuren
nadat het constituerend beraad heeft plaatsgevonden
en nadat de bewindspersonen zijn beëdigd door de Koning.
Anders dan wat ik de vorige keer zei, betekent dit dat het regeerprogramma
niet door kandidaat-bewindspersonen maar door beëdigde bewindspersoon
zal worden opgesteld.
Onze inschatting is dat het nieuwe kabinet,
in het bestek van een beperkt aantal weken,
dat regeerprogramma kan opstellen en na afronding
daarvan zal het debat over de regeringsverklaring
plaatsvinden. In de periode daarna zullen de afzonderlijke bewindspersonen
het regeerprogramma per thema en onderwerp verder uitwerken voor uitvoeringsaspecten,
en de bewindspersonen zullen hierover natuurlijk
ook overleg met de Kamer voeren.
De precieze tijdsfasering en uitwerking van de nieuwe werkwijze
moet dus in dat opzicht nog nader worden bepaald.
Het blijft in sommige opzichten een kwestie,
zoals ik dat de vorige keer heb genoemd, van pionieren en experimenteren.
Doel blijft echter op deze wijze wel helemaal overeind.
Dat er met deze werkwijze meer afstand wordt gecreëerd
tussen kabinet en de coalitiepartijen.
Er ontstaat dus meer ruimte voor de Kamer, ook voor oppositiepartijen
om invloed hebben op het kabinetsbeleid en er komt meer aandacht
voor de uitvoerbaarheid van de voorstellen.
Dat alles kan een belangrijke bijdrage leveren aan een nieuwe bestuurs-
en een nieuwe parlementaire cultuur die ons voor ogen staat.
Gaat het nog lang duren?
Ik begrijp die vraag natuurlijk, maar die is
nog steeds niet te beantwoorden.
Dat is echt koffiedik kijken.
Wat ik wel kan zeggen is dat ik merk dat de partijen vaart willen maken.
Er wordt intensief overlegd, zoals door Wouter Koolmees
zojuist al is aangegeven, ook al is dat niet altijd zichtbaar.
Wat u de afgelopen dagen al wel heeft kunnen zien,
is de grotere rol voor de secondanten in deze formatie.
Dat zorgt ervoor dat het tempo in de formatie blijft,
omdat de agenda's van de fractievoorzitters
soms wat lastiger te plannen zijn.
Bijvoorbeeld ook in deze week waarin de minister-president
twee dagen in Brussel is vanwege de Europese raad,
wordt door de secondanten en hun ondersteuning hard doorgewerkt.
Dat gebeurt overigens niet altijd via formele bijeenkomsten
hier in het logement.
Soms wordt ook buiten ieders zicht apart gewerkt aan teksten en voorstellen,
en dat zal vooral in de tweede helft van deze week zo zijn.
Vanaf volgende week maandag is er dan weer overleg in het logement
en op De Zwaluwenberg.
Het laat in ieder geval zien dat er bij iedereen de wil is
om serieus stappen vooruit te zetten.
Maar, zoals het aloude adagium luidt: niets is besloten
totdat er over alles is besloten.
Met andere woorden: er is pas overeenstemming
over een onderwerp als er overeenstemming is over het totaal.
Tot zover de toelichting op onze werkwijze en planning de komende anderhalve week.
Wij zullen met een nieuwe tussenstand bij u komen
als weer een volgende stap is gezet.