GESPREKSLEIDER: Goedenavond.
Welkom.
Welkom allemaal bij de toelichting van de informateur op zijn werkzaamheden.
Hij zal dat zo meteen toelichten en daarna is er ruimte voor een aantal vragen.
Ik geef graag het woord aan Herman Tjeenk Willink, de informateur.
Dank je wel.
Goedenavond, u heeft al een lange dag achter u
met de verkiezingen van de voorzitter.
U kent de opdracht en ik geef daar graag een korte toelichting op.
Het bestaat uit twee delen.
Het ene deel is op welke wijze de vorming van het kabinet kan plaatsvinden.
En volgens mij is dat deel van de opdracht niet los te zien van de breedgedragen wens,
ook vandaag weer in de debatten naar voren gebracht,
naar een andere bestuursstijl met meer dualisme en macht en tegenmacht.
En dat vereist een andersoortig regeerakkoord,
waarin niet alles dichtgetimmerd is.
Het kan niet zo zijn dat je het regeerakkoord op oude wijze doet,
om vervolgens te zeggen: Nu gaan we meer dualisme prediken.
Laat staan in praktijk brengen, want dat lukt dan niet meer.
Want een dichtgetimmerd regeerakkoord blokkeert het politieke debat,
zet de oppositie inhoudelijk buitenspel en hindert de tegenmacht.
En de vraag is dus: hoe bereik je zo'n andersoortig regeerakkoord?
Want regeerakkoorden zijn tot nu toe niet voor niets altijd zo uitgebreid geweest,
ondanks het feit dat iedereen zei:
Het moet eigenlijk kort en minder dik en minder regels.
En alle oorzaken die leiden tot een dik regeerakkoord, zijn allemaal aanwezig:
fragmentatie, meerdere partijen
en, ja, je moet een zekere stabiliteit hebben.
Die zijn dus allemaal aanwezig en niettemin zeggen we,
want de wens is een andere bestuursstijl en meer dualisme: Er moet iets anders.
En de vraag is dus: hoe bereik je dat?
Nu heb ik in het debat met de Tweede Kamer op 13 juni 2017, is al even geleden,
erop gewezen dat de nadruk in de onderhandelingen op regelen
betekent: weinig aandacht voor de vraag
of partijen het wel eens zijn over dezelfde problemen, hebben.
En dat ook in het debat over alternatieve ideeën
om de gemeenschappelijke problemen op te lossen, dan achterwege blijft.
Het beslaat als het ware de vraag: zijn er problemen, zijn we het daarover eens?
En de vraag: wat zijn de alternatieve mogelijkheden, oplossingen,
slaat men over en gaat direct aan het onderhandelen over regelingen.
En de vraag was toen, 13 juni 2017,
als we nu eens de volgorde zouden omdraaien,
problemen en hun oorzaak eerst, vervolgens de mogelijke alternatieve oplossingen
en pas daarna de noodzakelijke regelingen.
Want dat zou het regeerakkoord kunnen beperken.
En op die gedachte kwam toen geen respons,
maar ze is naar mijn oordeel nu opnieuw aan de orde.
Dat als toelichting op het eerste deel.
Het tweede deel van de opdracht is te onderzoeken
of en zo ja, onder welke voorwaarden er voldoende vertrouwen
tussen partijen bestaat, of weer kan ontstaan,
om een breedgedragen weg uit de ontstane impasse te vinden.
Daarvoor is nodig te weten wat aan dat vertrouwen nu in de weg staat
en welke mogelijkheden er na het oordeel van partijen zijn
om die hindernissen weg te nemen.
Daar is dus echt sprake van, ja, pure informatie.
Euh... Wat het woord ook al zei.
Het komt dus aan, in eerste instantie, op informeren.
En dat betekent dat keuzes van de vraag: wie met wie,
of onderhandelingen over beleidsonderwerpen
nu nog niet aan de orde zijn.
Het gaat in de opdracht over de verkenning van het hoe en het proces
en de voorwaarden waaronder dat proces met kans op succes kan worden gestart.
Het is niet meer, maar ook niet minder.
Nu kunnen we lang bezig zijn met de problemen hier in Den Haag,
maar waar het uiteindelijk om gaat,
zijn de maatschappelijke problemen die opgelost moeten worden.
En op dit moment maken mensen zich zorgen, nu,
over wanneer ze de eerste prik krijgen en jongeren voelen zich klemgezet.
Dat is vandaag de dag.
Ondernemers maken zich zorgen over het fundament onder hun bedrijf
en over de voortzetting of de afbouw van de steun.
Wat gebeurt ermee? Wat gebeurt daarmee in de komende maanden?
En dan zijn er nog de grote problemen die op langere termijn spelen
en waarvan de oplossing breedgedragen moet worden.
Vertrouwen in de overheid van burgers is afhankelijk van de zekerheid
die de overheid burgers kan bieden.
Zekerheid dat de overheid doet wat ze zegt en zegt wat ze doet.
En de formatie moet in dienst van dat vertrouwen staan,
omdat je anders dat andere vertrouwen gewoon ook niet nodig hebt, tussen partijen.
En dat is ook, volgens mij, het belang van publieke verantwoording afleggen
voor het formatieproces, niet na de hele formatie, maar na elke fase.
En de openbaarmaking van de gespreksverslagen,
waarover de motie-Eerdmans-Wilders spreekt,
staat volgens mij ten dienste van die verantwoording.
In deze fase van informatie zal ik morgen en overmorgen beginnen
met gesprekken met alle fractievoorzitters, en dit keer van klein naar groot.
Niet alleen omdat democratie inhoudt rekening houden met minderheden,
maar ook omdat de voor het eerst gekozen Kamerleden de frisse blik hebben
die nodig is om de andere bestuursstijl te ontwikkelen.
Dit ter verklaring.
Dus ik begin morgen met mevrouw Simons. Nee... Ja.
GESPREKSLEIDER: Mevrouw Simons.
Dus die zal morgen om 9 uur hier zijn.