Een welgemeend goedemiddag. Fijn dat u kijkt.
U kijkt naar het symposium Opstap naar Weerbaarheid van het Agentschap Telecom.
Namens hen zeer welkom.
En u bent aangeschoven voor alweer het vierde webinar van deze dag.
Sommigen van u kijken ze allemaal...
maar velen van u hebben zich ook specifiek aangemeld voor dit webinar.
Van harte welkom. Fijn dat u kijkt.
Mijn naam is Maarten Bouwhuis, ik ben uw host, dagvoorzitter.
Ik werk als dagvoorzitter, presentator, coronatijd vooral online...
en als presentator van BNR Nieuwsradio.
We gaan het hebben over zonnepanelen, en de centrale vraag is:
Die zonnepanelen, is dat nou vooral een energiebron, of toch ook een bron van zorg?
Want er is nogal wat aan de hand...
als het gaat bijvoorbeeld over storingen in de ether...
die zonnepaneelinstallaties kunnen veroorzaken.
Het is in ieder geval dusdanig...
dat het Agentschap Telecom zich daar druk over maakt...
en heel graag dus daar het komende half uur dit webinar aan wijdt.
Nou, dat gaan we samen doen met de gasten die straks bij mij aan tafel zitten...
maar toch vooral ook met u, want Eelco Vriezekolk is bij mij.
Hij is mijn steun en toeverlaat in de interactie.
Dat is toch een van de voordelen van de coronatijd...
dat we het echt interactief kunnen doen...
terwijl u lekker thuis zit aan uw kopje koffie...
wellicht wel onder uw eigen zonnepanelen die op uw dak liggen.
Ik heb er tien, dus ik ben heel benieuwd naar dit gesprek...
maar Eelco Vriezekolk zorgt voor de interactie...
en ik geef Eelco heel graag het woord.
Ja, dank je wel, Maarten. Ik ben dus, zoals gezegd, Eelco Vriezekolk...
en ik ben vandaag uw stem, hier aan tafel.
Want we maken het interactief, en dat doen we op verschillende manieren.
Om te beginnen, ziet u naast dit scherm ergens een chatfunctie.
Zet u vooral in de chat al uw opmerkingen of vragen of andere bijdragen...
aan de discussie die zo meteen aan tafel gaat plaatsvinden.
Ik breng vervolgens die punten namens u in in het gesprek...
en dat doe ik niet alleen. Ik heb een heel team van moderatoren achter mij zitten...
die mij daarbij helpen.
Dus alle bijdragen die u heeft vanuit uw kennis of vanuit uw interesse...
zet hem in de chat, en dan zet ik hem hier aan tafel door.
Naast de chat hebben we ook af en toe een opiniepeiling...
om uw mening tegenover die van de mensen aan tafel te zetten.
En de makkelijkste manier om dat uit te leggen...
is om gewoon de eerste poll maar eventjes te starten.
Die verschijnt vanzelf bij u in beeld, dus u ziet hem nu verschijnen...
en de vraag luidt als volgt:
Hoe is uw verbinding met het zonnepaneel?
Hoe bent u verbonden daarmee? Wat is uw relatie?
Bent u producent of verkoper? Klik dan op antwoord A.
Bent u installateur, klik dan nu op antwoord B.
Bent u een beleidsmaker, dan kan u kiezen voor C...
en bent u zendamateur, dan willen we dat ook graag weten.
Kiest u dan eventjes voor optie D.
Dus maak nu uw keuze. Ik wil er niet te lang mee wachten...
dus ga nu eventjes naar het scherm en klik op A of B of C of D.
A als u producent bent of verkoper, B: installateur...
C: beleidsmaker of D: zendamateur.
Ik zie de antwoorden binnenkomen. We hebben nog niet iedereen binnen.
Ik geef u nog even de tijd...
maar alstublieft, zorg ervoor dat er wat tempo in zit...
want we willen u natuurlijk niet onthouden van de sprekers hier aan tafel.
Goed, dan denk ik dat we de meeste antwoorden inmiddels wel binnen hebben.
Dan sluiten we de poll en daarna kunt u ook niet meer antwoorden.
En de resultaten zijn als volgt:
We hebben helaas vandaag geen installateurs in het deelnemerspubliek zitten.
Dat is wel erg jammer. We hebben wel een kleine 15%...
die verbonden is als producent of verkoper van zonnepanelen.
Daarnaast hebben we nog een helft ongeveer...
die zich beleidsmatig bezighoudt met zonnepanelen...
en de rest, 40%, dat is toch wel een flink aantal, noemt zichzelf zendamateur.
Dat lijkt mij een hele mooie uitkomst, Maarten, om het gesprek mee te beginnen.
Ja, dank je wel, Eelco. En bedankt voor het stemmen op de poll.
Misschien zat je op groot scherm...
dan moet je hem even klein maken, dan zie je de poll in beeld.
En ik zag in de chat al iemand schrijven: Ik stem voor antwoord E:
Ik ben niet verbonden met zonnepanelen, ik doe heel iets anders.
Dat mag natuurlijk ook. Wellicht is dat ook nog een groep die kijkt.
Sorry voor het verplichte frame in de vraagstelling.
Maar we hebben meer dan tien zendamateurs die kijken naar ons.
Daar zijn we ongelooflijk blij mee...
want jullie zijn zo'n belangrijke bron van informatie voor het Agentschap.
Toch, Erik Lucas, van het Agentschap, hoofd markttoezicht?
Ja, dat klopt. Radiozendamateurs beschouw ik vaak...
als een vooruitgeschoven basispost in het veld...
want die hebben hele gevoelige apparatuur en ontvangen vrij veel signalen...
en dat zijn voor ons al seintjes van:
Hé, daar zou wel eens wat met apparatuur aan de hand kunnen zijn.
Dus radiozendamateurs zijn best wel belangrijk voor ons.
Eelco heeft het gezegd:
Stel je vragen, en jullie hebben waarschijnlijk goeie vragen, dus stel ze.
Leon Straathof, adviseur netinfrastructuur en -regulering bij Holland Solar.
Leon, van harte welkom. Holland Solar is de branchevereniging...
van de hele sector van de zonnepanelen in Nederland?
Ja, dus iedereen die bedrijfsmatig met zonne-energie verbonden is...
die kan lid worden van Holland Solar.
Producenten, installateurs, fabrikanten... Die hebben we allemaal onder onze leden.
Ik zei in mijn opening, Erik...
het Agentschap maakt zich zorgen over zonnepaneelinstallaties.
Waar bestaan die zorgen uit? -Ja, zonnepaneelinstallaties...
als ze minder goed zijn ontworpen of minder goed zijn gebouwd...
en ook minder goed zijn geïnstalleerd...
kunnen voor stoorsignalen in de ether zorgen.
Die zonnepanelen liggen hoog op daken en zenden de hele dag.
Dus dat levert vrij veel stoorsignalen, prutteltjes in de ether...
waardoor andere communicatiediensten daar nadelige invloed van kunnen ondervinden.
Dus daar maken we ons zorgen om. -En andere communicatiediensten zoals?
Nou ja, je kan kijken... Een bekende is best wel het C2000 netwerk.
Dat kan hier hinder van ondervinden of storing van ondervinden...
defensietoepassingen zitten in deze banden...
we kunnen kijken naar digitale audio... digitale radio...
De DAB+ radio van mijn geliefde BNR...
wordt af en toe gestoord door een paar zonnepanelen?
Dat kan gestoord worden door zonnepanelen, dus er zijn wel een aantal...
En de radiozendamateurs natuurlijk, die ondervinden hier ook hinder van.
Is het een herkenbaar beeld? -Jazeker. Tuurlijk. Dus wij delen de zorg.
Dus we vinden ook dat daar gewoon goeie oplossingen voor gevonden moeten worden.
Misschien wel een kleine nuance is dat alles wat een omvormer heeft...
deze storingen veroorzaakt.
Dus dat er wel meer is dan alleen zonnepanelen die deze storingen veroorzaken.
Wel belangrijk om te weten. -Dat is niet zo ingewikkeld.
Jomima Tuhehay is een collega van jou, van het Agentschap Telecom...
en zij is voor ons op pad gegaan, met heel veel zonnepanelen op de achtergrond...
in een prachtige video waarin ze het probleem nog eens even haarfijn uitlegt.
Zonnepaneelinstallaties zoals deze zijn onmisbaar in de energietransitie.
Agentschap Telecom ziet alleen twee risico's:
1: slechte kwaliteit van de apparatuur, en 2: verkeerde aanleg van de installatie.
Bij de kwaliteit gaat het over bijvoorbeeld omvormers.
Zonder goede filters in de omvormers veroorzaken zij storingen in de ether.
Denk aan het netwerk van de politie en brandweer...
maar ook aan storingen op de ontvangst van uw digitale radio.
Bij verkeerde aanleg gaat het om de kabels van de installatie.
De kabels horen netjes naast elkaar te liggen en niet in lussen gelegd te worden.
Worden de kabels wel in lussen gelegd, dan werken ze als antennes...
en veroorzaken ze storingen in de ether. Maar ja, hoe erg is dat?
Ieder apparaat veroorzaakt immers een bepaalde hoeveelheid ruis.
Ik noem die ruis etherafval. Denk bijvoorbeeld aan een plastic zak.
Eén plastic zak op de vuilnisbelt is geen probleem, maar in een natuurgebied wel.
En honderd plastic zakken zijn bijna in iedere omgeving een probleem.
Zo zit het ook met etherafval.
Steeds meer zonnepanelen betekent meer kans op storing.
Dit probleem zagen we ook bij ledverlichting.
De eerste lichting ledlampen stoorde flink.
Fabrikanten hebben dit probleem opgelost...
door een betere kwaliteit lampen te produceren.
Agentschap Telecom verwacht eenzelfde evolutie te zien...
bij zonnepaneelinstallaties.
Dus minder ruis uit de installaties door een betere kwaliteit van de apparatuur...
en een goede aanleg, en geen restafval in de ether meer.
Maar hiervoor is nog wel het een en ander nodig.
Mijn vraag aan u is: Wie moet de storingen door apparatuur voorkomen?
Is dat A: de fabrikant, B: de installateur, C: de importeur, of D: de overheid?
Ik ben benieuwd naar uw kijk hierop.
Dank je wel. Dat was mijn collega Jomima...
vanaf een heel koud Zernike Campus in Groningen.
En de poll die heeft ze al actief gezet, die staat al open. De vraag was:
Wie moet die storingen van die zonnepanelen oplossen?
En u begint al te antwoorden, dat is heel fijn.
Optie A, dat is de fabrikant, optie B de installateur...
en klikt u even op het juiste antwoord, hè? Optie C: de importeur van de spulletjes...
of optie D: De overheid moet dat maar oplossen.
Dus maak een keus, klik nu. Wacht daar niet te lang mee.
Ook als u thuis zit te luisteren en u denkt: Ik kan ondertussen wel wat multitasken.
Schakel even terug naar dit scherm en maak even een keus...
en help ons even daarbij in het gesprek.
Nou, ik denk dat we genoeg antwoorden binnen hebben.
Dank je wel allemaal, voor het beantwoorden.
Als ik het even samenvat: Iets van 60% zegt dat de fabrikant verantwoordelijk is...
voor het oplossen van de storingen.
26% legt de bal toch bij de installateurs neer, 4% bij de importeurs...
en de resterende 9% vindt dat de overheid...
toch in eerste instantie aansprakelijkheid heeft om dit probleem op te lossen.
Ik vraag me af wat onze sprekers daarvan vinden.
Dank je wel, Eelco, voor ook deze uitslag.
60% legt de bal inderdaad bij de fabrikant.
Maar eerst maar even, Erik, voordat we daarop doorgaan...
Kan één zonnepaneelinstallatie of één zonnepaneel al een probleem veroorzaken?
Nee, als het een kleine installatie, een huisinstallatie betreft...
dan zijn het voornamelijk zendamateurs die daar problemen mee hebben...
maar wat je vaak ziet is op bedrijventerreinen, of bij stallen en zo...
dat er hele daken vol gelegd worden met honderden, soms duizenden panelen...
ja, dat kan wel... Als dat niet goed is aangelegd...
of dat daar verkeerde componenten in het systeem zijn gebruikt...
dan kan het echt wel voor problemen zorgen. -Want dat is wat Jomima uitlegt in de film.
Aanleg en componenten, dat moeten we even uitleggen.
Laten we beginnen bij de componenten, dan gaat het over de omvormer.
Niet zozeer het paneel zelf, geloof ik. -Nee, het paneel zelf is redelijk passief.
Maar er zitten allerlei componenten achter: MPP-trackers, inverters...
en de bekabeling, hè?
Als die niet goed is aangelegd, dan kan die als antenne gaan fungeren.
Dus de actieve componenten binnen de PV-installatie...
die kunnen het probleem gaan veroorzaken. -Die kunnen een storing veroorzaken.
En dan kan het aan het component zelf liggen...
ik heb ergens een inferieur product gekocht en geïnstalleerd...
maar het kan ook aan de installatie liggen. -Ja, wat Jomima ook uitlegt:
Als de kabels als in een lus over het dak legt en niet parallel langs elkaar...
dan is zo'n lusvorm een prima antenne. En wat ik al zei: Ze liggen hoog...
en doen het de hele dag. -Ja, precies.
Leon, is het eigenlijk onwetendheid van de branche of onzorgvuldigheid?
Nou ja, wat je ziet is dat er natuurlijk een samenspel is...
tussen de fabrikanten van omvormers en de installateurs om dit te voorkomen.
En helaas gaat daar wel eens wat in mis.
En daar proberen we dan in de branche met opleidingen van installateurs ook...
te voorkomen dat er bijvoorbeeld bespaard wordt op kabels.
Want je hebt gewoon wat meer koper nodig om het goed neer te leggen.
Dat zou een verkeerde kostenbesparing zijn.
Daarmee kun je in ieder geval het installatiedeel goed voorkomen.
Ja, want onze kijker zegt 60% fabrikant en 26% installateur.
Dus de bulk legt eigenlijk de oplossing bij die fabrikant en de installateur...
en Holland Solar ziet dat ook zo?
Nou ja, nee. Want het is een samenspel tussen de omvormer...
en hoe het geïnstalleerd is, dus beide...
Je ontkomt nooit aan signalen, aan straling...
maar het moet onder een bepaalde norm blijven, en dat...
Je ontkomt niet aan straling? Straling is er altijd?
Alles waar een omvormer in zit, straalt uit, dus dat is gewoon een fact of life.
Maar het moet onder een bepaalde norm blijven...
en daarmee moet je dus zorgen dat de fabricaten goed zijn...
dus de omvormers moeten aan die normen voldoen, en de manier van installeren.
Eén van de twee is niet goed. -Ik heb tien zonnepanelen...
en de installateur heeft ze er vier jaar geleden op gelegd.
Dat was in een dag gebeurd. Hij rijdt weer weg...
Weet hij dan direct dat hij een storingsvrije...
of in ieder geval onder de marges, storingsvrije installatie heeft gebouwd?
Nou ja, als hij het volgens de aanlegnormen of de aanleginstructies heeft neergelegd...
weet je dat het daarmee goed is. Dus het is ook belangrijk...
dat je een goed gecertificeerde installateur voor jouw installatie inzet.
Ik heb een aantal vragen vanuit het publiek.
We hebben toch wel een wat meer technisch publiek bij deze zending zitten.
En ik krijg veel vragen over de precieze niveaus waar het over gaat.
Die ruisniveaus van zonnepanelen, hoe hoog zijn die nou precies?
En dan vooral in vergelijking met de andere diensten in de aanpalende banden...
hoeveel hoger zijn de zendniveaus van de diensten die dan verstoord worden?
Is daar een antwoord op?
Hebben we de technische kennis in huis? -Heel technische vraag is dat.
Nee, de technische kennis zelf heb ik niet in huis.
Wij meten die installaties met de apparatuur die we tot onze beschikking hebben...
en daar komen bepaalde niveaus uit, en als ik kijk naar wat...
Nou wordt het wel technisch. ...naar de EMC-limieten... Dat is...
Je moet altijd tien meter uit de gevel op een bepaalde hoogte een meting doen...
en als het dan meer dan 37dB microvolt is, dan is er sprake van storing.
Daaronder is er sprake van hinder.
Dus die niveaus, als wij dat op straat meten, tien meter uit de gevel...
en we stellen storing vast, is het altijd boven die limiet.
Je hebt dus storing en hinder. -Ja.
Maar hinder wil je misschien ook wel voorkomen.
Ja, maar als ik als toezichthouder...
Daar kan ik wat moeilijker op gaan handhaven. Daar kan ik...
Want ik heb geen... Als er sprake is van hinder, dan is er nog...
Dan hoef ik daar niet... Dan kan ik daar niet op interveniëren.
Ik kan niet zeggen dan: Zet die installatie uit.
Nee, en je kunt wel naar storingen kijken? -Ja. Storing...
Want die zendamateurs waar we het over hebben...
waar we ook een hele hoop kijkers van hebben, die zien die storingen...
die melden die bij jullie, en dan gaan jullie daar naartoe...
en dan kom je bij mij door de straat rijden en dan zeg je:
Aha, dat is deze praatjesmaker met z'n goedkope installatie.
Die is het. En dan? Wat gebeurt er dan? -Dan zullen wij met jou in gesprek gaan.
Van: Goh... We adviseren om nog eens even met jouw installateur te praten...
om te kijken van: Goh, is dit wel goed aangelegd?
En het product... Kijk, die signalen...
Maar is er een punt dat als ik er niks aan doe...
dat je mij uiteindelijk kunt verplichten om af te sluiten?
Theoretisch zou ik dat kunnen. Ik kan een bindende aanwijzing opleggen...
Maar dat is nog nooit voorgekomen.
Nee. Het is één keer voorgekomen dat we dat, in Den Haag, hebben gedaan...
met het Congresgebouw. -Met een congresgebouw zelfs.
Het MECC? Het World Forum. Oké. -Het World Forum, ja.
Want die had zonnepanelen op het dak, dat ging niet goed.
Dat ging niet goed, nee. Dus... -Geweldig.
Maar dus... Je kunt ingrijpen, maar dat gebeurt bijna nooit.
Je gaat het gesprek aan en het wordt opgelost.
Ja, want ik wil als markttoezichthouder zoveel mogelijk stroomopwaarts zitten.
Ik wil... Als ik elke individuele casus moet gaan behandelen...
dan ben ik daar al mijn capaciteit op kwijt.
Veel liever zit ik hogerop in de handelsketen...
bij fabrikanten en importeurs...
want die zijn vanuit de Europese regelgeving gelijkgeschakeld.
Dat die wel producten in het handelsverkeer brengen...
die voldoen aan de essentiële eisen in die richtlijnen.
Ik wil even leren uit het verleden, want in het verleden, Jomima zei dat ook al...
was er een ledlamp, en de eerste ledlampen zorgden voor vergelijkbare problemen.
In de Rotterdamse haven waren er storingen. Wat waren dat voor storingen?
De luchtverkeersleiding had een probleem met een van de back-upsystemen.
Die werd behoorlijk verstoord door ledlampen...
die in halogeenarmaturen waren aangelegd. Dan zit er een dimmer aan...
Nou, een halogeenarmatuur met dimmer en ledlampen, dat is geen gelukkige combinatie.
Sterker nog, ik heb het thuis ook wel eens geprobeerd...
maar het knippert alle kanten op. -Ja. Inderdaad, ja. Maar goed...
En de luchtverkeersleiding had daar best wel veel last van, en...
En hoe hebben jullie dat toen opgelost?
In ieder geval door de installatie uit laten schakelen...
en dat was dan vrij makkelijk...
omdat het een combinatie is van een armatuur en een lamp.
Kijken wij naar het probleem in het Rotterdamse havengebied...
waarbij dus een bepaald type scheepvaartcommunicatie...
plat werd gelegd in een havendeel door een ledlamp of door ledlampen...
dan hebben we gezegd... Die ledlamp hebben we onderzocht in ons meetlaboratorium...
en die voldeed niet en die heb ik van de markt af laten halen.
Maar dat was natuurlijk een Europees product.
Dus dat is in heel Europa van de markt gehaald.
Ja, want als markttoezichthouder informeer ik ook mijn collega-markttoezichthouders...
in andere lidstaten...
en ik doe dan een verzoek om dat in heel Europa van de markt af te laten halen.
Zijn er al omvormers waar je deze analogie zou kunnen trekken?
Nee, want het van de markt halen...
Mijn handelen, of het handelen van het Agentschap Telecom...
moet altijd proportioneel zijn. En ik heb nog geen proportionaliteit gezien...
als ik zeg van: Nou, deze moet van de markt af gehaald worden...
een recall of een andere interventie, dus ik ga veel liever...
Ik ga veel liever met die fabrikanten in gesprek om te kijken van:
Goh, produceer nou apparatuur die voldoet aan de richtlijnen.
Want, Leon, dan zijn we bij het punt van de fabrikant.
We hadden het net over de installateur, die moet een goeie opleiding volgen...
om het goed aan te leggen en niet bezuinigen op minder kabels.
En die fabrikant... Zijn jullie ook met die fabrikanten bezig...
om te zorgen dat er dus betere spullen op de markt komen?
Absoluut. Weet je, er is dus... Elk nieuw model dat uitkomt...
gaat steeds beter voldoen natuurlijk aan allerlei eisen.
Ik vind die proportionaliteit dan ook belangrijk, dat je niet op...
Als je kijkt naar wat er allemaal al in het veld staat...
dat er oudere types zijn die problemen zouden kunnen veroorzaken...
dat je daar niet alles op baseert, dus er komt nog heel veel bij, komende jaren...
en dat is wel van de nieuwste technologie, dus dat zal echt wel een verschil maken.
Ik vind wel dat het voorbeeld ook aantoont...
We hebben het de hele tijd over een ledlamp gehad...
dat het ook wel belangrijk is om te onderzoeken, als er ergens problemen zijn...
of dat dan wel van dat zonnepaneel af komt.
Omdat er, zeker in residentiële omgeving, gewoon veel andere storingsbronnen zijn...
en we weten uit onze praktijk, dat horen we ook van de fabrikanten...
dat al snel wordt geroepen: Het is het zonnepaneel.
En als je er dan bij gaat kijken, is het die power line adaptor die in huis zit.
Je wilt niet de kop van jut worden van de particuliere belegger in de markt.
Ik denk dat het heel belangrijk is dat je goed onderzoek doet. Dat we hier veel...
Daar werken wij natuurlijk ook graag aan mee, dat dat goed boven tafel komt.
Komen er mooie technische vragen binnen? -Jazeker.
En vanuit het publiek krijg ik de opmerking:
We hebben het nu over omvormers, maar we hebben ook andere apparaten.
We hebben ook optimizers, waar ook problemen mee zouden kunnen zijn.
Dat was een vraag van Robert, en Frits zegt: Hoe zit het nu met micro-omvormers?
Die omvormers die onder het paneel zelf zitten.
Antwoord? -Ja.
Dat zijn ook componenten van installaties...
optimizers, EPP-trackers, micro-omvormers, dat achter elk paneel al een omvormer zit.
Ook daar kijken wij als toezichthouder naar en meten we die apparatuur, dus...
Het is afhankelijk van het merk van de installatie...
of een component in meerdere of mindere mate stoort. Componenten zijn ook...
Kan allemaal op een manier storen. -Ja, ja.
Even naar de toekomst kijken.
Er komen ongelooflijk veel zonnepanelen bij, de komende jaren.
We zijn nog maar aan het begin van die transitie, zullen we maar zeggen.
En het wordt, ook op allerlei andere manieren, steeds drukker in de ether.
En als agentschap moet jullie daar een beetje de spelregels bewaken...
en zorgen dat het voor iedereen haalbare kaart wordt.
Als je nou kijkt naar die enorme drukte in de ether...
zullen we dan de normen, voor bijvoorbeeld zonnepanelen, moeten gaan aanscherpen?
Ja, dat is al een hele kluif werk...
want die normen worden internationaal vastgelegd.
Oké, maar als jij een toverstafje hebt en je hebt die invloed in Europa...
zou dat wel prettig zijn voor de werkbaarheid van het systeem?
Een norm is een hulpmiddel voor fabrikanten en importeurs om aan te tonen...
dat hun product voldoet aan de bovenliggende richtlijn...
de radioapparatenrichtlijn of de EMC-richtlijn in dezen.
En in die EMC-richtlijn staat: Jij mag niet storen...
en je moet in bepaalde mate ongevoelig zijn voor storing.
Dus dat is voor mij de belangrijkste. En die normen die eronder liggen...
die zijn er alleen maar voor om het makkelijker te maken...
om aan te tonen dat je aan die richtlijn voldoet. Dus je mag niet storen.
Maar een fabrikant maakt natuurlijk een product dat precies aan die norm voldoet.
Als hij hem strenger maakt dan de norm, dat kan, dan maakt hij een high-end product...
maar dan kan hij niet de massamarkt op. Of hij is duurder. Dat doet hij niet.
Nee, als dat componenten scheelt... -Dus als we willen...
Dus als we willen dat er componenten komen die minder storen...
dan zullen we Europees de normen moeten aanscherpen.
Ja, maar het is gewoon mogelijk om goeie producten te produceren...
die ook concurrerend zijn. -Mag ik daar even op inbreken?
Want ik heb een interessante vraag die daar op inhaakt.
Want Jan die zegt: Ik kan ook een installatie hebben...
die bestaat uit componenten die allemaal CE-gemarkeerd zijn...
maar in samenstel toch nog storing veroorzaken.
Wat doet het Agentschap Telecom daar dan aan?
Ja, dat klopt. Want CE plus CE hoeft niet CE uiteindelijk te zijn.
En... Dan kom je in de discussie van:
Is iets een vaste installatie of is iets een apparaat?
En we hebben gekozen, althans... Als PV-installaties...
de componenten daarvan die beschouwden wij als apparaten.
En er zitten maar een aantal, een of twee, actieve componenten in...
met name de inverters, soms de micro-inverters of de optimizers.
En daar kijken wij het meeste naar.
Maar ik ben het eens met de opmerking van CE.
Als elk apparaat CE is, hoeft het samenstel van die apparaten...
nog niet te voldoen aan die eisen, en... -Nee, maar dat roept dus de vraag op...
Kom ik toch weer terug op mijn vraag, of als je, zeg maar...
de overall-normen aanscherpt, dan los je misschien dat probleem op...
dat dat samenspel wél onder een bepaald level blijft.
Als we lagere limieten in de normen opnemen...
omdat dan de fabrikant kan aantonen dat hij aan de bovenliggende richtlijn voldoet...
ja, dan heb je minder kans op storing. -Hoe zit Holland Solar in die discussie?
Nou ja, wat belangrijk is... Er werd net al gezegd, er komt nog heel veel aan.
We hebben nu ongeveer 10 gigawatt aan geïnstalleerd vermogen in Nederland staan...
aan zonnepanelen, en voor 2030 wordt er gestreefd naar 50 a 60 gigawatt.
Dus dan praat je over vijf à zes keer zo veel.
Gewoon eens. Dus moet gewoon zorgen dat de manier van installeren plus de fabricaten...
dat die niet heel erg veel bijdragen aan dat uitzenden.
Maar je moet er ook rekening mee houden...
naast zonnepanelen en alles anders wat er nog aan omvormers bij komt overal...
dat er wel... Er komt steeds meer, dus...
In het vorige gesprek hebben we het wel eens gehad over een menigte die...
Wat geroezemoes, hoe kom je daar bovenuit.
Die menigte groeit en dat gaan we niet tegenhouden.
Dat is nou eenmaal wat we aan doelstellingen hebben in Nederland.
Als ik de menigte stil wil krijgen als dagvoorzitter...
dan heeft hard schreeuwen ook niet altijd zin.
Nee, maar je zal toch ook moeten kijken, hoe ga je om met die situatie...
en dat gaat misschien toch ook wel over hoe zorg je nou dat je de ontvangst goed krijgt.
Even een voorbeeld. Wat een van de fabrikanten mij vertelde is dat je...
in Drenthe heb je de LOFAR-installatie.
In een kilometer omtrek mag je daar gewoon geen uitzending hebben van straling.
En daar is dus met rigoureuze maatregelen, met kooien van Faraday zijn al die zend...
Alles wat uit kan zenden is afgeschermd.
Dat is heel rigoureus, en dat willen we ook niet...
maar het is niet alleen maar, daar ging een van die vragen over...
het is niet alleen maar waar het uitzendt, maar je zal ook na moeten denken...
hoe gaan we om met deze nieuwe situatie waar die menigte steeds groter wordt?
Die wordt steeds groter, de drukte in de ether wordt steeds groter.
De vraag is of die plek nou ethertechnisch dus de rustigste plek is om te wonen.
Ik denk het wel, ja. In de omgeving van LOFAR-installaties is het goed radio...
Mensen die zeggen dat ze last hebben...
de vraag is altijd of dat daadwerkelijk verklaard is...
maar zeggen dat ze last hebben van die radiofrequenties...
Daar hebben ze geen last. -...die moeten daar een hutje kopen.
Eelco, help ons, je hebt er een pollvraag over klaarstaan...
van hoe moeten we hier nou mee omgaan? -Dat klopt. En de pollvraag luidt als volgt:
Wat zou er moeten gebeuren om die storing door zonnepanelen op te lossen?
En ik heb voor u drie antwoorden.
Optie A, en klik daar even op als u het daarmee eens bent:
De normen die voor de aanleg gelden van zonnepanelen, die moeten strenger.
Dus los het probleem op aan de kant van de zonnepanelen.
Optie B: De zenders die last ondervinden van die storing...
die moeten gewoon maar wat harder gaan zenden.
Dus de verstoorde zenders moeten wat harder gaan zenden.
Of optie C: Het zal toch beide moeten gebeuren.
En de normen moeten strenger en de zenders die zullen wat harder moeten gaan zenden.
En terwijl u bezig bent met het beantwoorden van deze vraag...
doe dat ook gerust, gooi ik even een andere vraag erin die ik zie komen.
Mimi die merkt op van:
Ja, als er nu al zo veel omvormers zijn die niet van de markt gehaald worden...
en we zijn eigenlijk al jarenlang bezig met het aanleggen van zonnepanelen...
hebben we dan wel een echt probleem? Want we zien dit dus al jaren.
Ja, dat is wel een interessante vraag.
Ik probeerde het webinar te starten met aan jou te vragen: Hoe groot is dit probleem?
Nee. Ja. Ja, kijk... De signalen die wij krijgen...
van die storing op het politie-, brandweer-, en ambulancenetwerk, dat...
daar acteren wij op. -Die signalen zijn er dus nog steeds.
Het is nog niet opgelost. -Dat is nog niet opgelost.
Daar gaan we... Daar zijn we wel druk mee aan de slag...
maar die zijn nog niet opgelost. En...
Maar ik moet ook verder in de toekomst kijken. Zoals Leon ook al zegt van:
Goh, we gaan van 10 naar 30, 50? -50 à 60.
50 gigawatt. Dus er komen veel meer van dit soort apparaten op de markt.
PV-installaties.
In de energietransitie zullen we ook gaan kijken naar lokale opslag van energie.
Er komen misschien accupakketten thuis, daar zit ook een schakelende component in.
Dus die ethervervuiling, etherafval, waar Jomima het over had...
dat zal een steeds groter probleem worden.
Want dat vertaalt zich in een stijgende ruisvloer, zoals we dat mooi noemen...
en dat betekent dat de gewenste zenders...
onze mobiele telefoontjes of onze radio-ontvangst, al die...
die moeten straks harder gaan zenden om toch ontvangen te kunnen worden.
En dat lijkt me niet de bedoeling, in de energietransitie niet...
want dat levert veel meer stroomverbruik op...
en je krijgt steeds meer elektromagnetische velden in de ether staan.
Dus, kijkend naar de poll, want ik heb de uitslag hier binnen...
Wat moet er gebeuren om storingen door zonnepanelen op te lossen...
zegt 90% van de kijkers: De normen voor die zonnepanelen...
en daarmee bedoelen we dus alle installaties eromheen, moeten strenger...
en slechts 2% zegt: harder zenden...
en 8% zegt, dus allebei hele kleine groepen: allebei...
oftewel de normen worden strenger als het aan onze kijkers ligt, Leon.
Ja. Ik snap natuurlijk dat dat zo geantwoord wordt.
Ik hoop dat ik heb kunnen schetsen...
dat daarmee het probleem nog niet helemaal weg is...
vanwege het feit dat die menigte steeds groter wordt. Daar...
Ja, maar jouw argument is toch juist een argument om daar wel op in te zetten.
Dat we zorgen dat we niet CE plus CE plus CE...
in één keer toch nog in de problemen zitten. -Nee, maar goed...
het is wel een dilemma hoe je dat dan oplost, want ik...
Wat is het dilemma dan? Dat het geld kost? -Nou ja, kijk...
Een simpel rekensommetje: Je mag een bepaald storingsniveau hebben...
en er komt steeds meer bij...
dus gemiddeld moet dan ook het storingsniveau steeds lager worden...
en is dat technisch haalbaar? Ja, ik weet het niet.
Voor de groep waar ik mee praat, de fabrikanten van omvormers...
kun je daar natuurlijk goed naar kijken...
maar ja, dat is maar een van de vele zendenden...
Maar die zijn gewoon, laten we de koe maar bij de hoorns vatten...
bang voor een level playing field- discussie en bang om in een land te komen...
waarin de normen strenger zijn dan in een ander land, et cetera et cetera.
Dus zij willen...
Uiteindelijk zijn fabrikanten en ook installateurs nooit heel blij...
als een overheid zegt: De regels worden strenger.
Nee, nee, maar goed... Maar ze zijn daar niet bang voor.
Het moet alleen proportioneel zijn, dat is belangrijk...
dus het moet ook in de timing goed gaan.
En natuurlijk wordt er keihard gewerkt om dat stralen naar beneden te brengen.
Dat is absoluut aan de orde. -Harder zenden, kan dat überhaupt?
Ja, dat kan. Ik bedoel...
Als een zendinstallatie niet die weg kan overbruggen door te veel etherafval...
ja, dan moet je harder gaan zenden. -En dan komt BNR wat harder binnen.
Ja, dan komt BNR... Die zal wat verder reiken.
Dat vinden wij wel fijn...
want we hebben nog een aantal witte vlekken her en der in Nederland...
omdat wij natuurlijk een commerciële nieuwszender zijn...
en we kunnen niet op tegen de staatspropaganda van Radio 1.
Dat vinden wij heel lastig. Maar je zegt: Dit is eigenlijk onwenselijk...
want die ether wordt heel vol. -Ja. Weet je wel...
Je schreeuwt steeds harder tegen elkaar op en dat wil je niet. Je wilt...
Wij van Agentschap Telecom willen die ether zo schoon mogelijk houden.
En voor apparatuur doen we dat met Markttoezicht...
en mijn collega's zullen ook alles doen om die norm zo streng mogelijk te maken.
Alleen, dat is altijd een trade-off. Altijd kom je in een compromissituatie.
Ik kan het heel streng maken, maar dat gaat heel veel geld kosten.
Slotvraag. Volgend jaar vlak voor kerst zitten we hier weer...
of in een congreszaal omdat het weer mag, zou ook leuk zijn...
Hebben we hier dan een relevante stap in kunnen zetten?
Ik denk in de bewustwording bij fabrikanten en importeurs...
dat we daar zeker stappen in kunnen gaan zetten...
En bij consumenten en bedrijven die in enorme snelheid die zonnepanelen aanleggen?
Daar ligt ook een verantwoordelijkheid. -Ja. Absoluut.
Dat zijn meestal de installateurs.
Daar ligt ook een enorme verantwoordelijkheid...
dat ze die apparatuur, die installaties, goed op de daken aanleggen...
Maar nogmaals, de installateur is degene die ik inhuur als consument om dat te doen.
Vind je dat er ook een bewustwording moet komen bij de consument zelf...
of bij het bedrijf zelf waarvan ze de kippenschuur vol leggen met panelen?
Of kun je dat eigenlijk niet vragen?
De kippenschuur met duizend panelen op het dak is meer een professionele installatie...
vind ik dan. Bij de consumenten thuis...
Het zou fijn zijn als de consument bewust is van of iemand stoort...
of je stoort, ja of nee. Dat is onderdeel van een social-mediacampagne...
die we volgend jaar gaan starten, van: Stoor ik, ja of nee?
Dat is best wel belangrijk.
En staat het boven aan de agenda, bij Holland Solar?
De branche is het gewoon aan zijn stand verplicht...
om dit gewoon professioneel op te lossen, dus dat...
Holland Solar werkt ook samen met Techniek Nederland...
om dit gewoon goed onder de aandacht te brengen.
Ja, en tegen alle zendamateurs die gekeken hebben, zeg jij: Blijf melden.
Blijf melden. Ja, ja. En wij zullen er zo veel mogelijk aan doen, dus...
Leuk dat jullie gekeken hebben, jongens. Hartstikke fijn.
Ik dank Erik Lucas en Leon Straathof...
voor dit gesprek over de storingen van de zonnepanelen...
maar zij willen heel graag met jullie doorpraten.
Daar zal Eelco zo kort tekst en uitleg over geven hoe dat dan werkt.
Om drie uur ben ik op dit podium in ieder geval weer terug...
met alweer het laatste webinar van Opstap naar Weerbaarheid...
op deze symposiumdag van het Agentschap...
en die laatste sessie gaat over de risicoanalyse digitale continuïteit.
Dat zijn drie dure woorden om te kijken naar laadpalen...
en hoe we zorgen dat we daar de risico's en de storingen van zo laag mogelijk houden.
En dan gaan we het ook uitgebreid hebben over cyber en hacken.
Nou, dat is om drie uur. Eelco, hoe praten we nu verder?
Ja, dank je wel. Het gesprek aan tafel hier is nu afgelopen, maar we gaan verder.
U gaat verder met de sprekers, met Leon Straathof en Erik Lucas...
in een online netwerkomgeving.
Dat doen we met een tool, die noemen we Wonder.
U heeft een linkje naar Wonder ontvangen via de mail.
De link verschijnt ook nog eventjes voor de herinnering in de chat.
Klikt u op de link, dan komt u in een aparte web browse-omgeving...
waar u met een audio-videoverbinding al uw vragen kan stellen aan Leon of aan Erik.
En ik weet dat er heel veel vragen voorbijgekomen zijn...
over cyber-aspecten van zonnepaneelapparatuur...
heel veel vragen over storingsniveaus van C2000...
die we helaas niet hebben kunnen beantwoorden...
maar die vragen kunt u nu rechtstreeks stellen aan de sprekers.
Dus doe dat vooral. Ga naar Wonder.
Bent u in de Wonder-omgeving, dan ziet u dat u een klein poppetje geworden bent.
U kunt met uw muis klikken, ergens op het scherm...
dan loopt uw poppetje naar de muispointer toe.
U ziet ook op het scherm de sprekers staan.
En de sprekers zijn makkelijk te herkennen, want die hebben allemaal een gele rand.
U ziet ook een aantal poppetjes met een blauwe rand...
dat zijn de hosts van Agentschap Telecom.
Komt u er even niet uit, ga naar een van de blauwe poppetjes toe...
of zij komen naar u toe en ze leggen uit hoe het systeem werkt.
Dus Leon Straathof en Eric Lucas begeven zich nu naar de laptop die klaarstaat...
zodat ze met u kunnen praten in een live audio-videoverbinding...
daar kunt u al uw vragen stellen.
Volgt u zo meteen nog de laatste webinar, de demo van het hacken van een laadpaal...
dan zie ik u weer terug in deze omgeving, maar wel via een andere link.
U heeft die link ontvangen via een apart mailtje.
Elk van de webinars heeft z'n eigen linkje.
Dus zorg dat u in de goeie omgeving terechtkomt.
Voor nu, dank u wel. Ik zou zeggen: Ga naar de Wonder-omgeving...
en veel plezier met Erik Lucas en Leon Straathof.