Een welgemeend goedemiddag, fijn dat u kijkt.
U kijkt naar het symposium Opstap Naar Weerbaarheid van het Agentschap Telecom.
We zijn zo'n beetje halverwege deze intensieve congresdag.
Dit online symposium, natuurlijk vanwege corona.
Maar op een hele slimme manier georganiseerd.
Zodat u mee kunt doen en elkaar kunt ontmoeten.
Mijn naam is Maarten Bouwhuis, host van het hele symposium.
Ik werk als presentator en dagvoorzitter, als u nu voor het eerst inschakelt.
En ik werk bij BNR Nieuwsradio als presentator.
Het komende half uur gaat u kijken naar het webinar...
wat gaat over de vergroening in relatie tot digitalisering.
Want is die digitalisering nou een vriend of een vijand...
van vergroening, van verduurzaming?
We krijgen steeds meer slimme apparaten in ons huis.
Er komt steeds meer digitalisering in ons leven.
Maar dat vreet allemaal stroom en in de meeste gevallen ook nog grijze stroom.
Tegelijkertijd heb je die digitalisering natuurlijk nodig...
om verder te verslimmen en vooral te vergroenen.
Dat spanningsveld, daar gaan we het uitgebreid over hebben.
Dit is vanzelfsprekend een interactief webinar...
en dat betekent dat Eelco Vriezekolk weer klaar zit.
Hij is mijn interactieve sidekick tijdens alle webinars.
En hij zit klaar voor jullie om vragen te beantwoorden...
en ook peilingen aan jullie voor te leggen dus ik geef heel graag Eelco het woord.
Goedemiddag, mijn naam is Eelco Vriezekolk.
En zoals Maarten net zei, ben ik vandaag uw stem hier aan tafel.
Want we maken dit heel graag een interactief webinar.
Iets waar u zelf ook aan deelneemt en dat kan u doen op verschillende manieren.
Allereerst hebben we de chatfunctie, die vindt u naast of onder dit scherm.
In de chat typt u al uw vragen, opmerkingen, discussiepunten...
bijdragen aan het gesprek aan tafel, wat u maar kwijt wil.
Dus typ vooral in de chat.
Ik zal dat dan vervolgens namens u inbrengen in het gesprek.
Dat doe ik niet alleen, ik heb een team van moderatoren achter me...
die me daarbij helpen, dus maak vooral gebruik van de chat.
Daarnaast doen we ook regelmatig even een peiling onder u.
En de makkelijkste manier om dat uit te leggen...
is om de eerste peiling maar te starten. Dus ik begin meteen met poll nummer één.
En die gaat over wat nou belangrijker is voor de toekomst van digitaal Nederland.
Als het goed is, ziet u de poll in beeld verschijnen.
We hebben vier opties en u klikt aan wat u het belangrijkste vindt.
Is dat A: Een inclusieve en toegankelijke digitale omgeving voor alle burgers?
Is dat B: Vooral iets gericht op de markt en de digitale sector?
Dat die voldoende ruimte krijgt om te innoveren.
Of is dat optie C: De vergroening en de verduurzaming zelf?
Zou dat voorop moeten staan?
Maak nu uw keuze, ik wil u daar niet te veel tijd voor gunnen...
want we willen het tempo er een beetje in houden.
Laten we de poll maar even stoppen, dan heeft u gezien hoe het werkt.
We gaan er straks nog een paar doen.
En de uitkomsten zijn dat ongeveer tien procent zegt...
dat inclusiviteit en een goede digitale omgeving voor burgers...
toch voorop zou moeten staan.
Ongeveer de helft kiest toch voor verduurzaming en vergroening als hoofddoel.
En de resterende 40, 45 procent die neemt het vooral op voor ons mkb.
Voor onze innovatoren in Nederland en die staan voor een goede digitale markt.
Dat is dus hoe de polls werken. Daarnaast hebben we, zoals gezegd de chat.
Zet daar al uw bijdragen in en ik breek genoeg in in het gesprek...
om die hier aan tafel te brengen. Maarten.
Dank je wel, Eelco, voor deze tekst en uitleg en je eerste vraagstelling.
Bij mij aan tafel René Vroom, hij is hoofd innovatie van het Agentschap Telecom.
Van harte welkom. -Goedemiddag.
En Daan Terpstra, hij is directeur beleid...
bij de Sustainable Digital Infrastructure Alliance.
Sustainable Digital Infrastructure Alliance, dat u het weet.
Daan, van harte welkom. Dat is een mondvol.
René, mensen stemmen dus verdeeld op die eerste vraagstelling.
Verduurzaming en vergroening krijgen toch 30, 40 procent van de stemmen...
als het gaat over wat is nou belangrijk voor de digitale toekomst van Nederland.
Dus onze kijkers leggen die link. -Nou, ik denk dat dat ook heel terecht is.
Kijk, als wij kijken naar de digitale transitie en de energietransitie...
dan is het voor ons heel belangrijk om te zien dat de energietransitie gaat slagen.
Er zitten eigenlijk twee grote bewegingen in de energietransitie.
Dat is dat je, je noemde dat net ook al in je intro...
van grijze naar groene, duurzame energie gaat.
En de andere is dat het ook gepaard gaat met veel meer lokale opwekking.
Mensen hebben zonnepanelen thuis.
Je hebt lokale zonnepanelenparken of windmolenparken.
Dat alles maakt dat met de energietransitie er 'n veel grotere complexiteit ontstaat...
om alles aan elkaar te verbinden.
En daar zit voor ons, voor Agentschap Telecom ook de grote rol.
Hoe zorg je dat de digitale infrastructuur...
ervoor zorgt dat het veilig en betrouwbaar gebeurt?
Precies. En dat spanningsveld, letterlijk en figuurlijk als het over energie gaat...
hebben we het ook in de vorige twee webinars over gehad.
Wellicht zijn er kijkers die nieuw inhaken of die al eerdere webinars hebben gezien.
Daar gaat dit op voortborduren, want we willen uitzoeken...
hoe zit het dan daadwerkelijk met de duurzaamheid van die digitalisering?
Daan, is het daadwerkelijk een probleem dat je, laten we zeggen...
die duurzaamheid geweld aandoet als je sneller digitaliseert.
Is dat aan de hand? -Het is een complex vraagstuk.
De directe tegenstelling is wellicht niet zo zwart-wit als die werd neergezet.
Digitalisering helpt ons enorm om de energietransitie mogelijk te maken.
Om te zorgen dat vele deelnemers aan dit webinar thuis zitten.
Niet hoeven te reizen, geen CO2 hoeven uit te stoten...
om kennis te nemen van wat we hier vertellen.
Tegelijkertijd zorgt al dit gebruik van de infrastructuur daadwerkelijk ook...
voor een fysieke CO2 footprint.
En ik denk dat in die enorme digitaliseringsslag...
ontslaat ons dat niet van de taak om dat ook te benadrukken...
en te kijken, hoe kunnen we de sector zelf, de infrastructuur zelf...
minder CO2 intens maken. -Ja.
Een van de trends die in de sector zelf, in de infrastructuur aan de hand is, is 5G.
Meer dan een trend. Het is er al, maar het wordt intensiever en groter in de toekomst.
Eelco, jij hebt daar een korte vraag over.
Ja, die wil ik graag aan de kijkers voorleggen.
Het gaat over inderdaad 5G, het nieuwe systeem voor mobiele netwerken.
Wat zal het energieverbruik daarvan zijn...
in vergelijking met de huidige mobiele netwerken?
En dan zijn er natuurlijk drie opties. A: Dat verbruik zal verminderen.
5G zal zuiniger zijn dan wat we nu hebben staan.
B: Er zal geen verschil zijn, het zal ongeveer hetzelfde energieverbruik kennen.
Of optie C: Het verbruik van 5G zal groter worden.
Maak nu even uw keuze en zoals ik net in de intro al zei, we doen er niet te lang over.
Dus kies snel. Kies voor A, kies voor B of kies voor C.
Dan mogen we wat mij betreft de poll nu sluiten.
Dan zien we dat ongeveer de helft van de mensen...
zegt dat het energieverbruik van 5G hoger zal zijn dan wat we nu hebben.
Maarten. -Ja. Dank je wel, Eelco.
Verrast je dat? Is het eigenlijk werkelijk waar, René? Hebben we een echt antwoord?
Jawel. Allereerst, het energieverbruik stijgt natuurlijk...
door een toename van het aantal apparaten keer het vermogen van die apparaten.
En dat staat los van 5G op zich.
Het heeft te maken met 't aantal apparaten, dus ook als we doorontwikkelen naar 6G...
Future Network Services, et cetera...
dan gaat het uiteindelijk om het vermogen van de apparaten keer het aantal apparaten.
5G, en er zullen ongetwijfeld in de chat...
ook voldoende mensen zijn die in de telecomindustrie werken...
heeft de belofte om er juist voor te zorgen dat het energiezuiniger kan.
En er zitten ook een aantal protocollen in 5G die dat mogelijk maken.
Dus dat het netwerk an sich energiezuiniger kan?
Ja, dat het bijvoorbeeld niet zendt als het niet nodig is.
Dus dat het een slaapstand kan hebben. Dat je met beamforming kunt werken.
Dus er worden technologieën met 5G geïntroduceerd...
die maken dat het energiezuiniger kan worden.
Dus ik denk ook dat we dat goed moeten opvolgen.
En het heeft natuurlijk ook gewoon met het verbruik te maken.
Wat wij als mensen verbruiken aan data en aan apparatuur.
Daar zit dat natuurlijk met name in.
Dus je kunt een systeem hebben, Daan, wat technisch net iets zuiniger is.
Maar er gaan zoveel meer apparaten aan dat systeem hangen...
daar is het ook voor bedoeld, dat we veel verder en sneller digitaliseren...
dat dat op zichzelf weer meer stroom zal verbruiken.
Ja, klopt, maar dat hoeft niet per definitie een probleem te zijn.
Op het moment dat je vergroent, laten we zeggen van onderop...
indien de hele infrastructuur onderliggend aan...
in dit geval 5G of fiber in de grond volledig duurzaam is...
dan is het gebruik daarop in ieder geval vanuit een CO2 footprint perspectief...
per definitie ook duurzaam. -Ja, maar dat snellere netwerk, 5G...
en de snelheid waarmee apparaten toenemen, als je alleen al ziet...
de digitale deurbellen die er in Nederland verkocht worden per maand.
Dat gaat ongelooflijk snel, dat is maar een klein voorbeeld.
Dat groeit veel sneller dan dat we ons elektriciteitsnetwerk vergroenen.
Ja, en dat laatste, daar moeten we het misschien straks nog even over hebben.
Maar daarom is het ook goed dat we op deze manier in deze sessie...
er ook voor zorgen dat mensen meer bewust worden...
over het energieverbruik van überhaupt apparatuur.
En daarmee kunnen ze ook een stukje zelf sturen.
Dus dat is denk ik een van de dingen die belangrijk is.
En op die manier kunnen mensen er ook een stukje zelf aan bijdragen.
Die energietransitie, daar zijn overheid en bedrijven natuurlijk samen mee bezig.
Allemaal in hun rol.
Maar de SDIA, waar jij aan verbonden bent, Daan, ik moet het goed zeggen...
Sustainable Digital Infrastructure Alliance. Wat doen jullie dan?
Onze rol is eigenlijk om als buitenstaande actor...
de marktpartijen en de overheden bij elkaar te brengen.
Op welke manier? -Zie het als een reorganisatie.
Op het moment dat je als bedrijf reorganiseert...
dan heb je een tijdelijk project management office ingericht...
om een tijdelijk probleem op te lossen. Onze tijdelijke NGO...
heeft als doel om het tijdelijke probleem van klimaatverandering op te lossen.
Ja. Dus je bent een NGO? Wat doe je dan in de praktijk?
Praten of projecten realiseren? -Wij verbinden marktpartijen aan elkaar...
om samen de businesscase in duurzaamheid te ontdekken.
Dus concrete economisch rendabele modellen te maken en business te maken.
Wellicht straks een voorbeeld. Wat doet de digitale infrastructuur sector...
zelf eigenlijk nu al om die duurzaamheid te verhogen?
Wat ik al zei, je ziet in elk geval dat met de komst van 5G...
er nieuwe technologieën geïntroduceerd worden...
die ervoor zorgen dat je op die manier minder energie verbruikt.
Maar soms is het ook heel dichtbij.
Toen ik hierheen liep op weg hiernaartoe stonden er twee deelauto's...
er stonden een aantal deelscooters.
Dat soort zaken zijn alleen maar mogelijk doordat er platforms ontstaan...
die het gedeeld gebruik van een scooter of een auto mogelijk maken.
Dan kom je wel op het spanningsveld of bijvoorbeeld elektrische stepjes...
die in Nederland nog verboden zijn...
maar waarvan ik in Milaan met ongelooflijk veel plezier gebruik heb gemaakt...
of dat nou verduurzaming is of juist niet...
omdat je alleen maar iets toevoegt in zo'n stad wat weer energie verbruikt.
Voordat we die vraag doen, breek ik eventjes weer in namens de kijkers.
Want er zijn mensen die een vraag hebben over de rol van René.
Jaap-Jan vraagt zich bijvoorbeeld af...
wat doet een innovatieafdeling bij Agentschap Telecom nu eigenlijk?
Dank je, Eelco. Ja, wat doet een innovatieafdeling bij een agentschap?
Dank, mooie vraag. Heb je even, zou ik zeggen.
Maar ik zal het even in hele grote lijnen proberen te doen.
Wij zijn met een team van 10, 12 mensen bezig.
Gewoon al met de Europese coördinatie van allerlei ontwikkelingen.
We zorgen ervoor dat we aansluiten bij de Europese wetgeving.
We hebben een onderzoeksagenda, dus we zorgen ook dat er onderzoek plaatsvindt.
We zorgen dat we op een aantal trajecten vooruitlopen...
en meedenken met de verschillende industriepartijen.
Zo doen we dat op 5G, zo doen we dat op cybersecurity en artificial intelligence.
Omdat we vinden dat we als agentschap niet pas op het eind...
maar juist in het begin, aan de voorkant van de ontwikkelingen mee moeten denken.
Nou, deze drie onderwerpen die ik net noemde...
dat zijn al strategische onderwerpen van Agentschap Telecom.
En we hebben de afgelopen jaren ook besloten dat we bijvoorbeeld...
onze rol op het gebied van energietransitie willen verkennen.
We hebben al een aantal traditionele rollen op het gebied van de energie.
Ik noemde al de uitvoering van de cybersecurity.
Maar ook de graafschades en apparatuur standaardisatie.
Nou, hoe kunnen we als Agentschap Telecom...
in dit geval op de energietransitie nog verder mee nadenken?
Maar ook om steeds dicht bij de industrie aan te kunnen sluiten.
Wat zijn de nieuwste ontwikkelingen? Hoe gaan we die toepassen?
We geven al experimenteervergunningen af.
Kunnen we daar experimenten mee doen? Kunnen we pilots draaien?
Nou, ik zou zeggen, een hele hoop zaken. -Ja.
En dat doe ik niet alleen met het team van deze 10 mensen...
maar voor ons agentschap is dat eigenlijk een soort mogelijkheid...
om vroegtijdig aan te sluiten bij de ontwikkelingen.
Angeline van Dijk zei: We willen aan de voorkant meedoen. Daar is dit een vorm van.
En niet alleen maar toezichthouder zijn en controleur.
Eelco, dan toch eventjes naar jou toe. Wellicht zijn er nog meer vragen.
Maar ik wil je ook vragen om de volgende peiling maar even in te brengen.
Zeker, begin ik even met de peiling, want die gaat over verduurzaming.
Maar dan wel heel dicht bij huis, namelijk, wat zou u doen als in uw werk...
uw werkgever u een oud model laptop zou aanbieden?
Een functioneel model waar u uw werk mee kan doen maar wel een oudje.
Zegt u dan, antwoord A: Nee, dank je, ik ga echt niet met oude spullen werken.
Ik heb ook een representatieve rol, dus nee hoor, voor mij geen oude spullen.
Of B: Het maakt me helemaal niets uit, zolang ik m'n werk er maar mee kan doen.
Optie A: Nee, dank je, voor mij liever niet.
Of optie B: Prima, zolang ik mijn werk er maar mee kan doen.
Maak een keuze, klik op A of B.
Ondertussen ga ik weer even terug naar de vragen die binnenkomen en de opmerkingen.
En Ernst zegt over die besparing van 5G:
Het hangt er natuurlijk ook van af of je de oude netwerken vast uitschakelt of niet.
Als 3G en 4G blijven draaien en daarnaast komt er ook nog 5G...
dan zal het energieverbruik alleen maar stijgen.
Dat vind ik wel een hele goede. Dank je wel, Eelco.
Want we moeten ook durven leren dingen uit te zetten.
Ja, en dat heeft te maken met backwards compatibility.
Dat we ook zorgen dat we bij nieuwe technologieën, en ik zeg we...
het is uiteindelijk de hele industrie samen met allerlei partijen.
Dat we zorgen dat we in nieuwe protocollen meenemen wat in de oude protocollen zit.
Ja, en dat hebben we tot nu toe tot 4G niet voldoende gedaan?
Nou, dat wilde ik niet zeggen. Ik wilde er nog even aan toevoegen dat...
we moeten ons wel realiseren dat bepaalde systemen...
bijvoorbeeld bij bruggen en sluizen, et cetera...
maar ook op andere plekken in onze samenleving...
op dit moment nog gebruik maken van 2G en 3G.
Dus het is echt wel verstandig gefaseerd stappen nemen daarin.
Maar dan moeten we het zo slim inrichten dat we ook dingen kunnen uitzetten.
Wat we minder kunnen doen, daar ging de pollvraag over. Wat is de uitslag?
Ja, eigenlijk wel verrassend. Twee derde zegt:
Ik vind het niet erg om een oudere laptop te krijgen, als ik m'n werk maar kan doen.
Een derde wil toch liever dat nieuwste model.
Interessant. -Wel mooi om te horen, toch? Ja, want...
Hangt wel van de definitie van oud af. Mijn MacBook is zes jaar oud.
Dat wil je niet meer, hoor. Die moet ik echt aanslingeren 's ochtends.
Ik heb in het vorige gesprek gezegd dat ik een Nokia 5210 heb...
die het ook nog ontzettend goed doet. Maar daar gaat het me nu niet om.
Maar ik denk wel dat als je over vergroening en duurzaamheid nadenkt...
dat je dan bereid moet zijn om ook te kijken naar: Wat kan ik nog gebruiken?
En vanuit deze twee vragen vind ik dat wel een mooi antwoord.
Ik ben blij dat veel mensen dat ook doen.
Eigenlijk gaat het over consuminderen, Daan en is natuurlijk de vraag:
Moeten we ook naar een samenleving toe die wat duurzamer wordt...
waarin mensen, als het gaat over digitale technologieën...
want daar hebben we het over, ook bereid zouden zijn om met wat minder te doen.
Of kan dat niet? -Ik ben heel erg blij...
dat men ziet dat verduurzaming veel meer is dan groen.
En onder andere langer doen met de apparaten die je hebt.
En om dat concreet te maken, bouwen wij op dit moment bijvoorbeeld...
samen met een aantal partners hier in Amsterdam...
een soort van, laten we zeggen, tweedehands datacenter.
Door te bouwen met hardware die normaliter eigenlijk aan het einde van het leven is.
Daar de levensduur van verlengen.
En zo zorgen dat je een nieuw datacenter kan bouwen zonder extra footprint qua CO2.
Of gebruik van spaarzame grondstof. -Een vintage datacenter.
Die had ik nog niet gehoord, die onthou ik even.
Dat vind ik wel mooi. Oké, maar gaat dat dan lukken met die oude apparatuur...
die je dan allemaal maar weer, in mooi Nederlands, compatible moet maken...
om in één datacentrum samen te werken? Dat lijkt me voor een bouwer heel ingewikkeld.
Niemand zei dat het makkelijk was, zonder meer.
Maar het is wel, qua capaciteit, qua werkbaarheid van de apparatuur...
moet het zeker kunnen. Komen er extra technische uitdagingen? Zonder meer.
Maar is er in onze optiek maar één manier om dat op te lossen. We gaan bouwen.
We lopen vast tegen honderdduizend problemen op...
en die gaan we een voor een oplossen.
Je kunt je afvragen of je er apparatuur in zet...
die juist weer veel meer stroom vraagt omdat het oudere apparatuur is...
waarbij moderne apparatuur steeds beter en slimmer wordt gemaakt...
en dus op zichzelf staand duurzamer is.
Ja, dat is een hele goede vraag en daar houden we ook rekening mee.
Om dat voor een gedeelte aan de voorkant eigenlijk al af te bakenen...
zorgen we ervoor dat alles draait op volledig daadwerkelijk duurzame stroom.
Dus dat die extra energievraag die er eventueel is...
wel kan worden opgevangen zonder CO2 footprint.
Hier komt de vergelijking met de auto-industrie naar voren.
Want daar heb je eigenlijk ook twee debatten.
Er zijn mensen die zeggen: Rij nou die oude auto lang door, die is al gemaakt.
Dus als je steeds een nieuwe auto aanschaft, is dat niet erg groen.
En anderen zeggen: Maar een nieuwe auto is veel groener.
Zeker een elektrische auto, dus moeten we snelheid maken in die vergroening.
Eén van de manieren om dat te doen, is dat straks oude diesels...
de stad niet meer in mogen en dat we sloopregelingen krijgen, et cetera.
Zou er wetgeving of regelgeving moeten komen...
dat we bepaalde communicatiemiddelen gewoon niet meer mogen gebruiken...
omdat ze gewoon niet groen zijn?
Niet meer mogen gebruiken, dat vind ik wel heel erg sterk.
Maar het gaat erom hoe je de mensen daar uiteindelijk bewust in krijgt en meekrijgt.
Ik denk dat je gebruik moet maken van nieuwe technologieën...
als je daarmee een stuk vergroening kunt laten...
Dan hang je er een energielabel aan, net als bij mijn wasmachine.
Nou ja, dat is een mogelijkheid en ik vind dat ook best het overwegen waard...
om te kijken bij apparatuur als je dat gaat kopen, dat je sneller kunt zien...
wat is het energieverbruik ervan of wat is het dataverbruik?
Dan moet je uitkijken, want dataverbruik is niet hetzelfde als extra energieverbruik.
Maar je kunt er wel iets over zeggen. Zo neem je het publiek mee...
in de mogelijkheid om zelf een besluit te nemen.
Als ik daarop mag aanhaken. -Zeker.
Ik denk dat juist een soort van een label of hoe dan ook...
die onderliggende aanname daaronder, de transparantie die nodig is...
om te zorgen dat je als consument, als bedrijf een welbewuste keuze maakt...
over de klimaatimpact van de apparatuur die je gebruikt en diensten die je gebruikt...
die is cruciaal om te komen tot verduurzamen.
Kan men dat op de thuiswerkplek doen?
Wat kunnen mensen dan zelf doen om tot een bewuste keuze te komen...
als het gaat over verbruik? -Op dit moment heel weinig.
Veel van de digitale infrastructuur is een relatieve black box...
qua energie-, water-, grondstofverbruik. En juist daar denken wij...
dat er veel meer transparantie moet komen om een goede beslissing te kunnen nemen.
Maar dat betekent dus, ik zit op vier social media platformen.
Ik heb een Dropbox en ik heb een iCloud, ik roep maar iets.
Daar staan 30.000 foto's bij mij in...
omdat ik te lui ben om de eindredactie te voeren, zeg ik maar.
En er moet een appje komen waarmee ik precies kan zien wat mijn footprint is...
van mijn digitale gedrag. -Idealiter, ja.
Oké, Apple laat wel zien wat ik allemaal doe.
Maar ze koppelen het nog niet aan hoeveel het uitstoot.
Dat klopt, ja. -Ik ben het enorm met Daan eens.
Iedere verandering begint bij bewustwording.
En als je dus mensen meeneemt met een stuk transparantie over...
waar ze hun keuzeproces in hebben, hoe dat eruitziet...
en op welke manier zij er zelf invloed op kunnen hebben...
We hebben 17 miljoen Nederlanders.
Volgens mij, misschien hier en daar een paar nagelaten...
zijn we allemaal 17 miljoen verstandige mensen.
Ik denk ook wel dat ze ernaar zullen kijken, ja.
Eelco? -Jazeker. Vanuit de polls en de chats...
krijgen we ook andere aspecten van dit spanningsveld naar voren.
Jurrien zegt bijvoorbeeld: Ja, leuk, dat gebruik van oude laptops...
maar die kunnen sneller uitvallen, dus wees je daarvan bewust...
anders heb je een continuïteitsrisico en doe bijvoorbeeld back-ups in de cloud.
En Bas merkt op: Ja, duurzaamheid, dat is één ding.
Oudere apparatuur is vaak ook onveiliger op het vlak van cyber.
Dus het heeft ook cybervoordelen door toch die nieuwste apparaten te gebruiken.
Lang niet alle apparaten ontvangen ook updates.
Ja, dat zijn zeker waardevolle opmerkingen.
En in dat spanningsveld moet je dus voortdurend aan de slag.
Er komen geen extra vragen binnen Eelco, begrijp ik hieruit?
Nu even niet, maar laat ze komen, zet ze in de chat en ik zet ze hier aan tafel.
Ik wil het dan nog even hebben over dat datagebruik.
Dat datagebruik dat landt allemaal in datacenters.
Daar weten we alles van in Nederland. We hebben er een staan in Hollands Kroon.
En er wordt er eentje gebouwd, althans mogelijk, in de Flevopolder.
En Daan, die vreten natuurlijk ongelooflijk veel energie.
Dus gaat de discussie over het feit dat ze duurzame energie zouden moeten gebruiken.
Moeten we in de toekomst naar een remming toe...
als het gaat over die exponentiële groei van data in ons leven?
Ik denk dat dat, zeker gezien de manier waarop we leven...
en onze economie hebben ingericht, heel erg moeilijk is.
Waar we voor moeten zorgen, is dat juist alle data die we verbruiken...
en de infrastructuur die eronder ligt, dat die volledig duurzaam is.
En dat er dus, nogmaals veel meer transparantie is over...
maar hoeveel energie verbruikt het datacenter dan?
Hoeveel water, hoeveel ruimte, hoeveel grondstoffen...
zijn er nu eigenlijk gemoeid met het gebruik van zo'n datacenter?
Ik ga toch 'n beetje flauw doen, maar zo'n datacenter zit dus vol met kattenfilmpjes.
En mag je nou als toezichthouder een waardeoordeel hebben...
over waar mensen die data voor gebruiken?
Is dat een vraag voor mij? -Ja, dat lijkt me wel.
Ik dacht nog even dat je met Daan bezig was.
Nee, Angeline heeft dat vanochtend ook al eerder gezegd.
Wij gaan niet zozeer over de inhoud van de boodschap...
maar dat de boodschap goed en betrouwbaar aankomt.
Dat kan ook niet anders, dat begrijp ik.
Maar Daan, je voelt het spanningsveld waar ik naartoe wil.
We zijn in een samenleving terechtgekomen waarin 't dataverbruik per jaar verdubbelt.
Ik gok iets, maar zoiets zal het wel zijn. En dat vreet ongelofelijk veel energie.
En dit webinar gaat over dat spanningsveld met die vergroening.
Hoe doorbreken we dat, dat die exponentiële groei eruit gaat? Of gaat dat niet lukken?
Nou, volgens mij kwamen we hierop via grote datacenters.
Ik wil daar wel aan toevoegen dat je daar in elk geval ziet dat zo'n vraagstuk...
komt dan, wat is het, drie weken geleden uitgebreid in de pers.
Facebook Zeewolde. -En dat snap ik ook heel goed...
dat het een enorme opschudding geeft.
Nogmaals, wij zijn er als AT in die zin niet bij betrokken geweest.
Maar wat je wel kunt zien is, kun je ook in dat voortraject...
überhaupt in de besluitvorming over waar plaats je dit soort grote zaken...
veel eerder meerdere partijen mee betrekken?
En ik denk, gezien de schaal van Nederland, maar ook van dit soort grote datacenters...
dat je daar best wat regie op mag hebben binnen Nederland.
Het zou gezond zijn dat dat mandaat niet bij de gemeenteraad ligt...
maar dat we daar landelijk over nadenken. -Ja, hoe richt je dat in qua constellatie?
Ik kan niet zeggen, het is niet aan de gemeenteraad...
want we hebben ook met een stukje staatsrechten te maken.
Maar ja, juist dit soort grote beslissingen zou je in een groter verband moeten zien.
Zo kijken wij ook naar de digitale infrastructuur.
We hebben drie grote providers, daar probeer je overheen te kijken...
en mee te denken hoe je dat voor Nederland het beste kan doen.
Wetende dat de markt op dit moment voor een groot gedeelte...
ik zou bijna zeggen voor 98 procent, de installeerder is.
Maar daar wil ik toch nog even iets aan toevoegen. Twee belangrijke punten.
Als je wereldwijd kijkt naar de benuttingsgraad van servers...
dus waar het hele datacenter straks mee vol staat...
wereldwijd is dat gemiddeld 15 procent.
Dat betekent dat we in ieder geval nog, mits een aantal technische beperkingen...
maar 85 procent in ons verbruik qua service kunnen stijgen...
voordat we nieuwe datacenters hoeven bouwen. Dat is één.
Dat is een wereldwijd gemiddelde, daar zit wat nuance in links en rechts, maar oké.
Het tweede is dat op dit moment in Nederland...
Google heeft een datacenter gebouwd in Groningen.
Microsoft zit in Middenmeer, Facebook komt zo meteen in de Flevopolder.
Iedereen bouwt zijn eigen infrastructuur die eigenlijk redundant is.
Dubbelop ten opzichte van wat er al staat.
Dat zijn commerciële bedrijven die met elkaar concurreren...
met eigenlijk identieke infrastructuur binnen het gebouw.
Ik denk dat dat een veel nuttiger discussie is over de wet...
Want daar is een winst te behalen als je daar de marktwerking uithaalt?
Ik denk dat er winst te behalen is als je die marktwerking anders omvormt en instelt.
Maar dan zul je dus als land daar in ieder geval een stukje regie op moeten voeren.
Maar dan bouwen ze het datacenter in een ander land.
Ja, het is een beetje hetzelfde als dat we hier rondom Amsterdam...
niet één, maar drie of vier kolencentrales bouwen...
waarbij we met elkaar concurreren over de levering van de stroom.
Laten we die zo snel mogelijk sluiten.
Eelco, zijn er nog vragen? -Zeker, er zijn vragen.
Ik doe ondertussen de laatste poll voor deze sessie.
Die gaat over die datacenters, want die verbruiken heel veel stroom.
Stroom wordt automatisch omgezet in warmte.
Die warmte moeten ze vervolgens kwijt met koeling die ook veel energie gebruikt.
Maar goed, die restwarmte van die datacenters, wat moeten we daarmee doen?
Het is zonde om dat gewoon weg te ventileren in de omgeving.
Dus de stelling waar ik uw antwoord op vraag, is:
Datacenters zouden hun restwarmte gratis moeten aanbieden voor hergebruik.
Kies A als u het daarmee eens bent of B als u het daar niet mee eens bent.
En terwijl u kiest uit A of B heb ik een vraag van Mirjam.
Die zegt: Die energietransitie is een Europees probleem.
Dat moeten we op Europese schaal oplossen. Is die vergroening niet net zo'n probleem?
Moeten we dat ook niet in Europa oplossen? -Ja, dat is een hele goede vraag, Daan.
Je zou hier, als je kijkt naar verbruik van energie...
en de vergroening van gebruik van data zou je Europees moeten benaderen.
Ja, het is een Europees probleem, het is een wereldwijd probleem.
Maar de oplossing begint altijd lokaal.
Oké, want jullie zijn ook een regionale of een Nederlandse NGO.
We hebben een Nederlandse focus en op een aantal landen...
maar we zijn een Europees georiënteerde NGO met een Nederlandse focus.
Juist omdat die oplossing lokaal... -En waarom ligt die oplossing dan lokaal?
Omdat het lokale bedrijven zijn, lokale gebruikers...
die samen moeten komen tot een oplossing.
Als ik zonnepanelen wil plaatsen op mijn datacenter...
dan gebeurt dat lokaal, dat gebeurt niet op Europees niveau.
Ik kan lokaal een impact maken. -Oké. Eelco, uitslag van de poll?
Twee derde vindt dat die restwarmte gratis aangeboden zou moeten worden.
Een derde zegt: Nee, hoor, dat hoeft niet. -Dank je wel, Eelco.
Daar is een probleem mee geloof ik, Daan? -Ik denk het wel.
Want door het gratis aan te bieden, ondanks dat het heel mooi klinkt...
ontdoe je de warmte van iedere economische waarde...
en daarmee ook de incentives om te investeren.
Maar kan het nu ook technisch niet, gratis aanbieden? Of kan het technisch wel?
Je zou het kunnen doen, als facebook.
Ik heb daar het antwoord niet op, maar ik denk wel dat dit één...
dat merk je ook wel in de samenleving, wij krijgen er af en toe ook vragen over.
Wat kost het allemaal aan energie, hoeveel energie kost het, et cetera.
Restwarmte is iets waarvan mensen denken, gebruik dat dan zo goed mogelijk.
Dus zelf zou ik dan ook denken: Hoe kunnen we dat technisch beter inzetten?
Ik heb daar het antwoord niet op. -Technisch gezien kan het zonder meer.
Kan het gratis? Dat ligt aan de investering en de mate waarin bijvoorbeeld facebook...
Maar je zegt, je moet het niet willen, want die warmte heeft waarde.
En als je het gaat verkopen, kun je die waarde in de markt brengen.
Precies. En door te dwingen dat het gratis is, ontdoe je het van waarde...
en daarmee ook van een soort van incentive voor bijvoorbeeld facebook...
om te zorgen dat die warmte aangeboden wordt.
Een ander spanningsveld als je warmte gaat aanbieden, dat is geen vrije markt.
Dan heb je toch een soort van gebied nodig wat dan verplicht overgaat op die warmte.
Anders heeft het geen zin. En daar moet de overheid dus een hard besluit in nemen.
We gaan een woonwijk van Zeewolde op warmte van facebook zetten.
Daarom is energietransitie zo leuk, want iedere keer dat je iets oplost...
kom je bij het volgende probleem, wat dan ook weer een oplossing behoeft.
Liefhebber, ik hoor het al. René, belangrijkste boodschap over dit thema?
Dat spanningsveld van de vergroening en de enorme snelheid waarmee we digitaliseren?
We hebben, ik zeg we, als telecomsector of hoe je het ook wilt noemen...
ICT- en telecomsector, een enorme versnelling de afgelopen 20, 30 jaar.
Ik vind het ook echt passen bij onze sector dat we nadenken over het energieverbruik...
en de mogelijke vergroening en duurzaamheid.
Dus wat dat betreft, de bewustwording door dit gesprek...
door misschien andere gesprekken, is enorm belangrijk.
En laten we op die manier als maatschappij kunnen bijdragen aan de verduurzaming.
En daar waar digitalisering kan helpen...
zet het in om vergroening mogelijk te maken.
Het is uiteindelijk een dilemma wat hierin geschetst wordt.
Maar als we steeds zo'n dilemma bekijken...
en aan de kant gaan zitten van hoe kun je het mogelijk maken...
denk ik dat er fantastische projecten kunnen ontstaan.
Daan, wanneer is dat datacenter met die tweedehands apparatuur klaar?
Midden volgend jaar. -Midden volgend jaar.
Vintage, noemen we het. -Ja, hartstikke leuk.
Daan Terpstra, René Vroom, dank je wel voor dit gesprek.
Dit gesprek gaat straks door in Wonder.me, Eelco zal dit jullie uitleggen.
En om twee uur ga ik weer verder met alweer het vierde webinar van deze prachtige dag.
Opstap Naar Weerbaarheid en dat gaat over zonnepanelen.
En de vraag is dan: Is het een energiebron of is het een bron van zorg?
En dat gaat natuurlijk over beveiliging, maar het gaat zeker ook over zendamateurs.
Die klagen over slecht geïnstalleerde zonnepanelen.
Daar moeten we het uitgebreid over hebben.
Voor nu, bedankt voor het kijken en ik geef de vloer aan Eelco...
om jullie de weg te wijzen in Wonder.me.
Dank je wel. Een half uurtje is duidelijk te kort.
Maar gelukkig is het gesprek hierbij niet afgelopen, want wij gaan door.
Wij, u thuis op uw thuiswerkplek en Daan Terpstra en René Vroom hier in de studio.
En dat doen we met een digitaal ontmoetingsplatform en dat heet Wonder.
U heeft daarvoor een linkje ontvangen in de mail die u heeft.
Het linkje komt ook nog eens een keer hier in de chat te staan.
Dus u kunt dat niet missen.
Klik op de link en u komt in een soort digitale ontmoetingsruimte.
Het is net een echt congres, waar je aan een koffietafel...
praatjes kan maken met andere mensen. Daan en René zullen daar ook aanwezig zijn.
Dus zijn er vragen gesteld die u nog niet beantwoord heeft gehad...
stel die gerust aan hen. U heeft een beeld- en videoverbinding, audioverbinding met ze.
Dus stel die vragen aan René of Daan of maak even kennis met de andere deelnemers.
Wonder werkt heel eenvoudig. Als u binnen bent in die omgeving...
bent u een klein poppetje. U ziet daar ook andere poppetjes, die hebben een gele rand.
Dat zijn Daan of René, de sprekers. U ziet ook poppetjes met een blauwe rand.
Dat zijn de mensen die u kunnen begeleiden, de hosts in die omgeving.
Klik met uw muis en uw poppetje zal lopen naar de plek waar u met de muis bent.
Komt u in de buurt van een andere deelnemer, ontstaat er een cirkeltje.
En dan kunt u met elkaar bellen, facetimen of teamsen, hoe je het maar wil noemen.
Dus ga gerust naar elkaar toe, u hoeft geen anderhalf meter afstand te houden.
En u hoeft zeker ook geen mondkapje op.
Volgt u vandaag later nog een webinar, dan zie ik u weer terug hier in deze omgeving.
Niet via deze link, maar in het andere linkje dat u ontvangen heeft via de mail.
Elk van de webinars heeft z'n eigen linkje, dus hou dat goed in de gaten.
Ja, en dat is het voor mij voor nu. Ga lekker naar Wonder...
en ga ontmoeten met Daan en René. Dank je wel en tot zo.