In de rest van Nederland heb je 2000 jaar dijkgeschiedenis.
Hier heb je geen dijkgeschiedenis.
Hier moesten we het voor het eerst bedenken...
in een landschap wat daar helemaal niet voor geschikt is.
Projectbureau Ooijen-Wanssum is met de gebiedsontwikkeling...
Ooijen-Wanssum in Limburg,
één van de vijf genomineerden voor een prestigieuze prijs, de Gouden Piramide.
Deze tweejaarlijkse Rijksprijs...
wordt uitgereikt aan de meest inspirerende opdrachtgever...
op het gebied van architectuur en gebiedsontwikkeling.
Er waren bijna 50 inzendingen.
Een vakjury onder leiding van rijksbouwmeester Floris Alkemade...
bestudeerde ze grondig.
Vinden we het mooi of lelijk?
Heeft de opdrachtgever risico genomen?
Als je het hebt over lef en je nek uitsteken,
dan denk ik dat dat hier gebeurd is.
Ze nomineerden vijf opdrachtgevers.
Dit zijn de overige nominaties.
Vereniging van eigenaren Schoonschip met Schoonschip in Amsterdam.
Zeestad CV/BV met Stadshart Den Helder.
Heijmans Vastgoed BV met Fenix in Rotterdam.
Stichting De Getijden met De Getijden Nijmegen.
De jury trok het land in om de vijf genomineerden te bezoeken en te bevragen.
Vandaag reist de jury af naar Limburg.
Iedereen zal deze beelden uit Zuid-Limburg nog scherp op zijn netvlies hebben staan.
Het is niet voor het eerst dat Limburg wordt opgeschrikt door hoogwater.
Begin jaren '90 gaat het in Noord-Limburg ook goed mis.
Tussen Ooijen en Wanssum treedt tot twee keer toe...
de Maas op dramatische wijze buiten haar oevers.
Om dit in de toekomst te voorkomen moet het gebied drastisch op de schop.
Het landschap, dat zie je op deze kaart wat minder goed, maar het is een terraslandschap.
Dus het is hier heel hoog en het gaat langzaam in stapsgewijs naar die Maas toe.
In het landschap liggen allemaal oude geulen.
Hier ligt een hele markante oude geul.
Die ligt er ook van nature al.
Alleen toen is het hoogwater geweest in '93 en '95...
en toen heeft men die geul afgedamd om dit gebied te beschermen.
Die is eigenlijk helemaal afgeschakeld van de Maas.
Omdat hier ook geen water heen kan bij hoogwater,
dat was de reden om te zeggen,
deze Maasarm moet toch weer mee gaan stromen.
Dat was eigenlijk het begin van dit project.
Maar omdat het een onbedekte rivier is,
is dat eigenlijk een introductie van dijken.
Dat is niet een dijkversterking.
In de rest van Nederland heb je 2000 jaar dijkgeschiedenis.
Hier heb je geen dijkgeschiedenis.
Hier moesten we het voor het eerst bedenken...
in een landschap wat daar helemaal niet voor geschikt is.
Toen we eenmaal daarmee bezig waren dachten we,
hier moet heel veel materiaal weg want miljoenen kuubs moeten uit dat gebied,
om die ruimte in de rivier te maken.
Kunnen we een nuttige toepassing bedenken voor die grond?
Dat is gelukt door dat in het dijkenontwerp een plek te geven.
Zo worden er twee nieuwe dijktypes ontwikkeld.
De hoge gronddijk die volledig in het landschap geïntegreerd is.
Je ziet enkel een reliëf.
En de steilranddijk,
die op een natuurlijke manier aansluit op het kenmerkende terrassenlandschap.
Zo kan de tien kilometer lange rivierarm bij hoogwater...
weer volop meestromen en houdt de bevolking droge voeten.
Hierachter zie je de hoge gronddijk.
Als we dat niet gemaakt hadden,
dan had hier gewoon een redelijk saaie dijk...
dwars door het landbouwperceel heen gelopen.
Dan hadden we grond van de boer moeten kopen.
Dan had de boer daar niet met zijn trekker overheen gekund.
Dan had er prikkeldraad gestaan.
Die eindigt in een steilranddijk.
Die zie je hier voor.
Die was er ook niet geweest.
Dus dit is eigenlijk het mooiste beeld waar je kan zien dat die...
hoge gronddijk de boer heeft geholpen.
De hoogwaterbescherming is ook geregeld.
Dus we hebben het waterschap ook geholpen en de bevolking veilig gehouden.
Voor deze gloednieuwe dijktypes tekende Lodewijk van Nieuwenhuijze.
Hij is als landschapsarchitect...
verantwoordelijk voor het ontwerp van dit gebied.
Het bijzondere van die steilranddijk...
is dat die eigenlijk een heel markante grens...
tussen de cultuurgrond aan de binnenkant oplevert en het natuurgebied.
Wat ook heel bijzonder is,
is dat die eerste acht meter van die steilranddijk...
natuurgebied is en dat mag eroderen.
Er komt allerlei verschillende vegetatie op.
We zien op andere plekken dat er al oeverzwaluwen...
nestgelegenheid hebben gevonden.
In plaats dat het een onderbreking is van het natuurgebied,
levert die een heel bijzondere extra plus aan dat natuurgebied op.
Als je nu kijkt naar de steilranddijk aan de ene kant,
de steilranddijk aan de andere kant...
en daartussen een heel licht V-vormig dal.
Die hebben we ontworpen.
In het hart van dit dal hebben we een slingerende beek aangelegd.
Dat ziet er nu eigenlijk volstrekt natuurlijk uit.
Het afgelopen jaar met het hoogwater...
stond het grootste deel van dit dal vol water.
Daarna hadden we een vorstperiode.
Toen kon er dus geschaatst worden.
Zowel winter als zomer is dit het grootste aaneengesloten natuurgebied in Noord-Limburg,
toegankelijk voor recreatie.
Door deze verstrekkende herstructurering...
moest er een aantal nieuwe bruggen komen.
Er is gekozen voor een slank en ingetogen ontwerp,
waardoor het landschap z’n open karakter behoudt.
Bij de haven van Wanssum,
waar het in de jaren '90 zo dramatisch misging,
is ruimte gemaakt voor het water.
Ook dit was een ingrijpende verandering.
Zo is er op 200 plekken in dit gebied maatwerk geleverd.
Eigenlijk is die gebiedsontwikkeling steeds verder uitgegroeid...
tot iets waar ook die hele infrastructuur bij is gaan horen.
Dus we hebben de provinciale weg hier opgepakt...
en verplaatst naar die brug daar.
Daar ligt nu de provinciale weg.
De mensen in het dorp zijn verlost van het provinciale doorgaande verkeer.
Hier hebben ze een hele charmante dorpsbrug gekregen.
Men was er ontzettend beducht voor...
dat door die enorme corridor van water die door het dorp heen zou komen te liggen,
dat die twee dorpshelften volledig van elkaar gescheiden zouden zijn.
Daarom was de vraag om na te denken over een brugplein,
gekoppeld aan de nieuwe grote brug,
om na te denken over hoe aan beide kanten...
een pleinfunctie die verbinding zou kunnen maken.
Dat hebben we opgelost door aan de oostkant...
er een bomenplein van te maken.
En aan de kant waar we hier staan is het meer een tuinachtige invulling geworden,
die ook refereerde aan de terrassen van dat Limburgs landschap.
De succesformule is dat dat gezien is,
dat dit als één project moet worden aangepakt.
Alle partijen samen,
één plan, in een keer goed.
Dan moet je daar ook de moed voor hebben.
Die heeft men hier gehad.
De jury in Limburg was ook weer erg onder de indruk...
van de manier waarop hier met het project nieuwe dijken gewerkt is.
Dit is een gebied wat een paar keer een overstroming mee heeft gemaakt...
en dan plotseling tot de realisering kwam van,
maar we moeten onze gebiedsvisie daarop aanpassen.
Hier hadden ze de intelligentie om te zeggen van,
maar het gaat niet alleen om de dijken,
het gaat om: hoe is nu de natuurlijke verloop van de waterstromen in dat gebied?
Kunnen we dat slimmer doen door de oude rivierbedding...
weer te activeren en dat te koppelen?
Een hele mooie landschappelijke ontwikkeling.
Waardoor een noodzaak vertaald werd in een enorme kwaliteit van leven die je wint...
door die opgave op de juiste manier te benaderen.